Het geheugen van de vakbeweging

Een laat ontwaken

1823 – Staking bij de aanleg van het Noordhollandskanaal

Lang is gedacht dat de late opkomst van de Nederlandse vakbeweging voortvloeide uit het pauperisme van het stadsproletariaat. Daarbij werd aangenomen dat de infrastructuur waarmee koning Willem I vanaf zijn aantreden in 1813 is begonnen, door Engelse werkers zou zijn aangelegd. Aandacht voor de stakingen die daarbij hebben plaatsgevonden en bestudering van de rapporten aan de Koning en de procesverbalen van de rechtszaken die naar aanleiding daarvan zijn gevoerd, leren echter anders. De poldergasten komen weliswaar uit het hele koninkrijk, dat is begin 19de eeuw ook België, en uit Oost-Friesland, maar Engelsen zijn er niet bij. Door deze studies is er ook veel bekend geworden over de leefwijzen van deze groep arbeiders.
Bij de aanleg van het Noordhollandskanaal doet zich een bloedig conflict voor tussen aannemer Gerrit Huyskens en zijn arbeiders. Als zij hun loon opeisen schiet hij twee ervan neer en wordt dan zelf doodgeslagen met een Walcherense paal.
Lees verder…

1866 – Oprichting Algemeene Nederlandsche Typografen Bond

In de laatste decennia van de 19e eeuw worden tal van plaatselijke bonden opgericht. Daarvoor bestonden al tientallen zo niet honderden lokale verenigingen. Actiepunten: gezamenlijke kassen (spaarpotten) voor ziekte en overlijden. De eerste landelijke vakbond is de Algemeene Nederlandsche Typografen Bond (ANTB), die wordt in 1866 opgericht.

Lees verder…

1871 – Oprichting Algemeen Nederlandsch Werkliedenverbond

Dit verbond, al snel omgedoopt tot Algemeen Nederlandsch Werkliedenverbond (ANWV), is de eerste georganiseerde voorloper van de huidige moderne vakcentrale FNV. Het ANWV zet zich af tegen de socialistische beweging die predikte dat arbeiders in opstand moesten komen tegen de heersende klasse en zelf de macht moesten grijpen. Wel wil het verbond de materiële positie en de sociale status van arbeiders verbeteren.

1881 – Oprichting van de Sociaal-Democratische Bond (SDB)

Met de oprichting van de Sociaal-Democratische Bond (SDB) wordt voor het eerst in Nederland een organisatie opgericht met een socialistisch programma (programma van Gotha van de Duitse sociaaldemocraten) waarbij verschillende verenigingen van arbeiders lid worden. In die jaren is er sprake van een politiek-maatschappelijke organisatie waarbij er geen onderscheid wordt gemaakt tussen vakbonden en politieke partijen. Met name in Noord- en Oost-Nederland is de SDB van groot belang geweest voor de opbouw van de socialistische beweging.

1893 – Oprichting Nationaal Arbeids Secretariaat (NAS)

Het NAS stelt zich revolutionair op. Zij wil arbeidersbonden en arbeidersverenigingen organiseren om bij werkloosheid of stakingen de belangen van de arbeidersklasse via solidariteit te verbeteren. Het NAS organiseerde zich op anarchistische basis: geen stakingskassen, geen strakke organisatie en geen betaalde bestuurders.
Lees verder

1894 – Algemeene Nederlandsche Diamantbewerkers Bond (ANDB)

De Algemeene Nederlandsche Diamantbewerkers Bond (ANDB) is de eerste moderne bond, gebaseerd op de Britse vakbeweging van Sidney en Beatrice Webb. Er wordt een centraal beleid gevoerd, met betaalde vakbondsbestuurders, een sterkte weerstandskas (en dus hoge contributies), eigen acties, hulp voor de leden, eigen publicaties en scholing. De grondslagen van de ANDB zijn nog steeds terug te vinden in de FNV.
Lees verder…