Het geheugen van de vakbeweging

Gewone maar prominente Tilburgse vakbondslieden aan het woord

Theo Spitters (links) krijgt het eerste exemplaar uit handen van Henk Weijters (rechts) en Marion Boers (midden)
Theo Spitters (links) krijgt het eerste exemplaar uit handen van Henk Weijters (rechts) en Marion Boers (midden)

Theo Spitters (91) noemt het verrassend: ‘Juist in een tijd van crisis en grote werkloosheid, zou je denken dat de vakbonden populair zouden zijn. Maar ik vind het stil. Soms heb ik het gevoel dat mensen zich te snel bij de situatie neerleggen.’ Spitters is ruim 75-jaar lid van die vakbeweging. Hij is een van de geïnterviewden in Het Gezicht van de Vakbeweging Tilburg, dat vrijdag 4 april in de Hall of Fame in Tilburg in de Spoorzone werd gepresenteerd in aanwezigheid van ruim 120  belangstellenden. Nu een tempel voor kunsten en popmuziek maar Spitters was er ooit chef werkplaats bij ‘d’n Atteljee’ zoals deze in Tilburg werd genoemd. Hij keerde er terug samen met bijna 30 andere hoofdpersonen in het boek, hun familie, vrienden en mensen geïnteresseerd in Tilburg en de vakbondsbeweging.  Het rijk geïllustreerde boekwerkje is gefinancierd door de Stichting Vakbondsgebouw (VBG) Tilburg.

Het verhaal dat iedereen wil vertellen

Al in 2009 troffen de eindredacteur en historicus Henk van Doremalen, Ari van Valen, de voorzitter van de stichting VBG en Huug Klooster die de VHV-boekenprojecten begeleidt,  elkaar in Tilburg. Doremalen: ‘Het zijn geen puur wetenschappelijke interviews. Dat is ook nooit de bedoeling geweest. Het verhaal dat iedereen wil vertellen staat centraal en ik heb het met mijn kennis van de sociaaleconomische geschiedenis van Tilburg in een kader gezet.’ Het interviewboek is ook het verhaal van de groei en de neergang van de Tilburgse industriesector in de jaren zestig en zeventig. Tussen 1963 en 1978 verdwenen 10.000 directe arbeidsplaatsen in de textiel op een bevolking in Tilburg van circa 160.000 mensen. Gestreefd werd naar een representatieve publicatie. ‘De eerste tien namen waren zo gevonden. Daarna werd het lastiger. Via Riek Flipse kreeg ik de namen uit de oude NVV-hoek, Ari van Valen was goed bekend met de voormalige katholieke vakbeweging maar het CNV- en Uniedeel waren lastiger te vinden. Het CNV was klein in Tilburg. Uiteindelijk werden er nog interviewkandidaten gevonden in Zeeuws-Vlaanderen’. Van Doremalen schreef ook de inleiding Transformatie van een textielstad waarin de opkomst en ondergang van de industrie, de rol van de kerk en de positie van NKV, NVV en CNV worden beschreven.

Ruim 120 personen waren bij de presentatie aanwezig. Op de eerste rij (vlnr): Hugo Klooster, Lodewijk de Waal en Ari van Valen
Ruim 120 personen waren bij de presentatie aanwezig. Op de eerste rij (vlnr): Hugo Klooster, Lodewijk de Waal en Ari van Valen

Zichzelf scholen

Een ding is Van Doremalen bijgebleven bij al de gesprekken die hij voerde: ‘Veel van de mensen hebben zich via werk en vakbond maatschappelijk opgewerkt, te beginnen met een LTS of LHNO,  tegenwoordig VMBO en zijn later in een managementpositie terechtkomen. Ook veel mensen die zich continu schoolden en cursussen volgden. Soms vraag je je af waar ze de tijd vandaan haalden.’ Van Doremalen geeft zelf een antwoord op die vraag. ‘Het ontbrak nog aan internet en zeker aan Facebook en Twitter en de TV kon ook uit.  En het klinkt heel traditioneel: de partner (de vrouw) speelde er een grote rol bij. Bovendien vond iedereen het heel gewoon om maatschappelijk actief te zijn, in het verenigingsleven, in de buurt en vaak ook nog in de plaatselijke politiek en de kerk.’

Fusie rood en rooms

VHV-voorzitter Lodewijk de Waal had eerder ook de moeilijkheden in het Tilburgse vakbondswerk gesignaleerd ‘en de pijn die de verdeeldheid tussen groepen en vervolgens de fusie van NKV en NVV hadden veroorzaakt.’ De 91-jarige Theo Spitters herinnert zich dat de omvorming van de katholieke St. Raphael tot uiteindelijk de Vervoersbond FNV niet zonder slag of stoot verliep. ‘Wij hechtten aan onze geestelijke katholieke principes. Dat botste weleens.’ Van Doremalen noemt het een ‘moeizame weg. In sommige gevallen hadden de bloedgroepen elkaar tientallen jaren naar het leven gestaan. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de protestants-christelijke of socialistische minderheid het in Tilburg tot begin jaren zeventig bepaald niet gemakkelijk had.’ Tilburg was immers een door-en-door katholieke stad waar de KAB en later het NKV domineerde en de organisatiegraad in de textiel of de werkplaats van de spoorwegen was er hoog. Maar de veel gepreekte harmonie tussen arbeiders en fabrikanten blijkt schijn. Sint Lambertus mag dan lange tijd de grootste vakbond van Tilburg zijn geweest, de hang naar harmonie maakte dat zij in Tilburg de bijnaam de Lamme Bertus kreeg.  Het Gezicht van de Vakbeweging Tilburg bewijst opnieuw dat vakbondswerk mensenwerk is maar vooral, zoals Lodewijk de Waal besloot; ‘vakbondswerk is werk van mensen met karakter, mensen die er toe doen!’

Kees van Kortenhof

April 2014

Het gezicht van de vakbeweging in Tilburg is voor €6,= (inclusief verzendkosten) te bestellen door een e-mail te sturen naar vbg-tilburg@kpnmail.nl. Voor deze prijs is die ook verkrijgbaar in de Tilburgse boekhandel.

Foto

Citaten

Glas-in-lood-raam
Sint Lambertus

Een van de illustraties in Het gezicht van de vakbeweging in Tilburg is het glas-in-lood-raam dat door textielarbeidersbond St. Lambertus is geschonken aan pastoor Mannaerts uit dankbaarheid bij zijn priesterfeest in 1926.

 

Miet van Puijenbroek (NKV en UnieBLHP):
Dat er in de fabriek groot onderscheid is tussen de beloning van arbeiders is Miet van Puijenbroek al eerder opgevallen. Tussen mannen en vrouwen is er verschil in beloning maar ook tussen vrouwen onderling. Hoe viezer het werk, hoe lager de status. Stopsters staan veel hoger in aanzien dan nopsters en die weer dan spoelsters of spinsters, Om het maar niet te hebben over de dames van kantoor. ‘Die kregen ’s morgens koffie, terwijl dat er niet was voor het personeel van de fabriek dat al veel eerder was begonnen.’

Mária van Veen (KWJ, Industriebond NKV, Vrouwenbond FNV):
Zoals ze ook met plezier terugdenkt aan het congres van de Industriebond NKV over de fusie met de Industriebond NVV. Ze dringt namens haar afdeling via een motie aan op een onderzoek naar het democratisch gehalte van de nieuwe combinatie. ‘We hadden geen zin in een Politburo van Arie Groenevelt. De motie werd aangenomen, wat we als een grote overwinning hebben ervaren. Ik zie nog de lachende gezichten van Wim Kok en Wim Spit op de eerste rij.’

Peter Smulders (Industriebond FNV)
Ondanks zijn werk en zijn betrokkenheid bij de vakbeweging bleef er bij Peter Smulders ook nog ruimte voor andere zaken. Hij is een gedreven dammer, onder meer bij het vroegere Davo, de damvereniging van VOLT. En als rechtgeaarde Tilburger is hij ook erg carnavalsminded. ‘Vroeger bij de ‘Verrekesstaawers’, tegenwoordig bij de ‘Bierschoape’. Ik werk daar mee aan het bouwen van de carnavalswagen. Als gepensioneerde metaalbewerker ben ik daar een manusje van allen.’