Het geheugen van de vakbeweging

Wijke Tichelaar-Haagsma

“We bestookten de politiek en de gezondheidszorg, we kwamen op voor alle vrouwen”

In 2012, 2013 heeft Siska Caneel een groot aantal verhalen opgetekend van ‘Vrouwenbondsvrouwen’. Deze zijn gebundeld in het boek De Vrouwenbondsvrouwen, 1948 – 2013, 65 jaar Vrouwenbond(s)levens. Wijke Tichelaar-Haagsma (1919), lid sinds 1947, uit Leeuwarden is één van hen.

Wijke Tichelaar-Haagsma, Vrouwenbondsvrouw vanaf het beginWijke Tichelaar-Haagsma, Vrouwenbondsvrouw vanaf het begin

Vanaf de oprichting in 1947 is ze lid van de Vrouwenbond, Wijke Tichelaar. “Dat was heel vanzelfsprekend, een normale gang van zaken. Je familie was lid van de PvdA, AJC, lid van de Bond van Geheelonthouders, zangvereniging enz. dus daar kwam je elkaar tegen. Mijn man was al vanaf zijn 15e jaar lid van de vakbond. Voor vrouwen was er niks.”
“Ik was al heel jong uit huis, op mijn 13e. Eerst als morgenmeisje en later meisje voor dag en nacht bij een Leeuwarder familie. Voor de oorlog was ik net zoals al mijn vriendinnen lid van de AJC, maar die werd in de oorlog verboden en ontbonden. We mochten niet meer bij elkaar komen en zeker niet vergaderen. Dus verzonnen we allerlei feestjes, vooral verlovingsfeestjes, dan konden we vergaderen. 
Na de oorlog was ik te oud voor de AJC, maar heb het nog wel opnieuw helpen opzetten. En toen werd de Vrouwenbond opgericht. Ik ben er vanaf het begin bij betrokken geweest. Toen de vrouwen een week naar de Paasheuvel in Vierhouten gingen kon ik helaas niet mee. Ik was net bevallen van mijn dochter Tet. Via mijn oude werkgevers hadden we na de oorlog een mooi woonhuisje gekregen en in 1952 verhuisden we hier naar toe. Ik woon hier dus al 60 jaar.” 
Als je verhuist ruim je op, en dat is duidelijk hier nooit gebeurd wat de Vrouwenbondzaken betreft. Dozen vol hebben ze naar beneden gesjouwd om mij te laten zien. Alle boekjes, afdelingsarchief, brochures, convocaties, posters, foto’s, het kan niet op. Ze kunnen hier in Leeuwarden wel hun eigen Vrouwenbondmuseum inrichten. Wat een geweldige ‘schat’ is dit. Genietend halen moeder en dochter herinneringen op en ik kijk mijn ogen uit. 
Bij de Bond was Wijke vooral ‘manusje van alles’ zegt ze zelf. Ze haalde voor de penningmeester de contributie bij de leden aan huis op, ze was wijkhoofd voor de zonnestraalcollectebusjes, zat in het bestuur van het NVV in haar stad. Vanaf 1958 ook in het afdelingsbestuur van de Vrouwenbond. Samen met haar man liep ze mee in de demonstratie tegen atoomwapens. “Hij stond er helemaal achter en was altijd zeer behulpzaam”, vertelt ze. 
Ook was ze lid van de Vrouwenraad in Leeuwarden, van het 8 maartcomité en lid van de Bestuurdersbond. Ze bezocht zo veel mogelijk de afdelingsbijeenkomsten van de Vrouwenbond. En kijkt met plezier terug op de regiodagen in Friesland, met bijvoorbeeld een modeshow van eigen gemaakte kleding. Tijdens de afdelingsavonden werd onder meer een hele grote sprei gebreid. Iedereen maakte een eigen stukje die dan aan elkaar gemaakt werden. De sprei werd op een grote bazaar verkocht.
En de landdagen in Vierhouten. En in 1988 in Arnhem. Dan was ze er ook. De scholingsdagen voor de kadervrouwen in De Born (Bennekom) wilde ze beslist niet missen en ze maakte deel uit van het Centraal Bestuur van de Vrouwenbond. Ze herinnert zich Mária van Veen als landelijk voorzitter. “Met haar organiseerden we de ANW-acties. Daar waren we tegen en we waren voor de legalisering van de abortus. We bestookten de politiek en de gezondheidszorg, we kwamen op voor alle vrouwen. We waren solidair en we werkten aan een betere maatschappij. Zelfs nu nog zijn we als Vrouwenbond onderdeel van de gemeenschap in Leeuwarden. We worden bijvoorbeeld gevraagd om mee te denken bij onderwerpen zoals Ruimtelijke Ordening. Ze stellen prijs op onze mening.”
De drie kinderen van Wijke zijn allen vanzelfsprekend lid geworden van de vakbonden. De kleindochters niet, dat vindt Wijke jammer maar ze begrijpt het wel. “Die kinderen hebben tegenwoordig hele andere dingen aan hun hoofd en een heel andere levensstijl. Ze willen er niets van weten en hebben een totaal ander leven.” Zelf had Wijke de Vrouwenbond zeker niet willen missen. “Mede door alles wat we daar leerden heb ik een goed leven gehad.” 
Nadat haar man is overleden kreeg ze wat meer ruimte om iets voor zichzelf te doen. Ze werd 2e secretaris; “Ik ben geen schrijver, maar kon wel hand- en spandiensten doen. De jarige leden kregen bijvoorbeeld een kaartje van me en dat soort dingen. Met heel veel plezier kijk ik terug op de dagen in Vierhouten, ook in 1998 met het grote jubileumfeest. De Friese afdelingen hadden Friese zonnekleppen op en we hebben luidkeels gezongen. Geweldig mooi, en de opmars der vlaggen!”
Dochter Tet is ook geen onbekende binnen de Vrouwenbond. Begonnen als lid van de afdeling Amersfoort en later ook in Leeuwarden. Ook bestuurslid en betrokken bij de Vrouwenbondvrouwen. Onlangs nog bezocht ze in Zwolle de projectdag over ‘Wonderen doen met weinig geld’. Een mooi project om samen met vrouwen van andere culturen eens over zo’n onderwerp van gedachten te wisselen. “Maar wat jammer dat veel van die vrouwen nog geen Nederlands spreken. Er moest getolkt worden, dat is jammer, zeker waar het over zulke gevoelige onderwerpen gaat. Ik voelde me af en toe gewoon een beetje buitengesloten” zegt ze teleurgesteld.
“De Vrouwenbond is erg veranderd, veel voor werkende vrouwen, ik voel me er niet meer zo thuis. De bond kan misschien blijven bestaan, maar alleen dan als die zichzelf kan bedruipen. Organisaties die van subsidies moeten leven hebben geen bestaansrecht” zegt ze stellig. Toch heeft zij er ook veel aan gehad, is er zelfstandiger door geworden. 
Tet is een enorme ruggensteun voor haar moeder. Ze is zeer ondernemend en neemt haar moeder jaarlijks mee in de auto op vakantie. Zolang het nog kan genieten ze enorm van hun buitenlandse reizen.
Wijke is nog altijd actief. Tot 2011 deed ze nog huishoudelijk werk buiten de deur en ze zingt nog in twee zangkoren. Het Magazine mag ze nog graag lezen, maar dat wordt steeds moeilijker. “Glimmend papier en veel te kleine letters.” Dat maakt het lezen lastig. Maar lid van de Vrouwenbond blijft ze voor de rest van haar leven.

Siska Caneel

Leeuwaren juni 2012