Het geheugen van de vakbeweging

We doen alsof er niets aan de hand is

Filmische schets van kwart eeuw vakbondsleven

John Toxopeus, in een eerder leven bestuurder bij de Industrie- en Voedingsbond CNV, heeft een roman geschreven over zijn vakbondsleven. In We doen of er niks aan de hand is schetst Toxopeus op een bijna filmische manier zijn herinneringen uit een kwart eeuw vakbondsleven.

Doekle Terpstra (links) ontvangt het eerste exemplaar uit handen van John ToxopeusDoekle Terpstra (links) ontvangt het eerste exemplaar uit handen van John Toxopeus

Met een soms naďeve vanzelfsprekendheid neemt hij de lezer mee door zijn leven, zijn klim naar de top van zijn bond en zijn daling in de soms starre vakbondshiërarchie. Het boek geeft een beeld van de invloed van het beroep op het leven van de bestuurder en zijn gezin en het laat mooi zien hoe een nogal amateuristische vereniging langzaam aan verandert in den min of meer professioneel bedrijf. In die schets spaart Toxopeus zichzelf niet. Ook laat hij zien dat ook bij bonden er verschil kan zijn tussen “what you practise” en “what you preach”. Ook binnen de bond speelt de machtsvraag en John Toxopeus neemt ook in dat licht geen blad voor de mond.
Door veel van wat hij vertelt net even iets groter te maken dan het misschien was of het net even kleiner te maken dan het leek, wordt het boek zeer leesbaar en bij vlagen geestig. Het heeft een duidelijk biografisch karakter, maar hij heeft de werkelijkheid naar zijn hand gezet. Het gaat hem er niet om alles nog eens uit te leggen of zichzelf te rechtvaardigen of verdedigen. Hij wil de lezer laten zien hoe de vakbeweging veranderde in een veranderende samenleving. En het werd er – als we de schrijver volgde – niet altijd beter op.
Hij zet de werkelijkheid ook naar zijn hand door soms personen samen te voegen tot een nieuw persoon of door de eigenschappen van de ene persoon toe te schrijven aan de ander. In dat perspectief heeft zijn boek toch ook het karakter van een sleutelroman. Iedere lezer, die is ingevoerd in de vakbeweging, weet wie Toxopeus bedoelt als hij vertelt over een Friese vakbondsbestuurder, die later voorzitter van de centrale werd, maar of iedere lezer weet wie de Ayatollah van Nieuwegein is, vraag ik me af. De lezer die de vakbeweging kent, krijgt zo een extra dimensie, want ‘wie is wie’?
Met dit boek voegt Toxopeus iets toe aan de al bestaande vakbondsliteratuur. Er bestaan gedenkboeken, serieuze geschiedenisboeken, op schrift gestelde herinneringen, maar een luchtig geschreven roman met een serieuze ondertoon die zicht geeft op het dagelijks reilen en zeilen van een vakbondsbestuurder, is op deze manier niet eerder geschreven.
Kortom, wie belangstelling heeft voor vakbondshistorie, verdiept zijn kennis door dit boek te lezen én een regenachtige zomerse vakantiedag aangenaam door te komen.
Piet Hazenbosch
Juni 2014
John Toxopeus, We doen of er niks aan de hand is verscheen bij Uitgeverij De Brouwerij en is te koop voor 18,95