Het geheugen van de vakbeweging

“Wie hier zwijgt, liegt”

Vernie February en de arbeidersstrijd
tegen Apartheid

Vernie February: … strijd tegen Apartheid niet loskoppelen van racistisch denken en handelen in Nederland…

Soms kwam Vernie February langs bij de FNV-werkgroep “Arbeidersstrijd tegen Apartheid”. Het is in de jaren tachtig. Het Apartheidsregime in Zuid Afrika toont zijn gezicht in de meest gewelddadige vormen. De onderdrukking van de vakbeweging is heftig in de tijden van de noodtoestand.

Een actieve groep leden uit allerlei FNV-bonden onderneemt actie. Ze geven voorlichting aan collega’s in de havens; stellen kritische vragen in de ondernemingsraad bij Shell, in de sigarettenindustrie. Zij staan niet voor de poort maar voeren actie binnen het bedrijf. Ook bij bonden in de overheidssector als Abvakabo en ABOP zijn leden actief in solidariteit met de Zuid-Afrikaanse vakbondscollega’s.

Man met de eeuwige baret en Kaaps accent

Maar wat had de Zuid-Afrikaanse dichter en wetenschapper Vernie Februarie te zoeken bij dit bonte en betrokken vakbondsgezelschap? Vernie February, de man met de eeuwige baret en zijn onvervalst Kaapse accent. De man die in 1963 als balling naar Nederland kwam en ruim dertig jaar als wetenschappelijk medewerker verbonden was aan het Afrika Studiecentrum in Leiden.

Vernie nam intensief deel aan de discussies maar kwam ook met een boodschap. Een eigen geluid. “Het is fantastisch wat jullie als vakbondsmensen allemaal ondernemen ter ondersteuning van de vrijheidsstrijd in mijn land”. Hij toonde oprecht zijn  waardering. Maar hij wilde bij de acties en activiteiten meer dan een protest tegen het verderfelijke regime. Hij benadrukte dat je die strijd tegen Apartheid niet los kon koppelen van racistisch denken en handelen in Nederland. Niet zo stelselmatig en wanstaltig als in Zuid-Afrika, maar toch. Vernie wilde niet alleen kijken naar het geïnstitutionaliseerde racisme in  Zuid-Afrika maar wilde dat het protest ook de spiegel was van wat in Nederland gebeurde.

Het was een boodschap die niet ‘lekker’ viel bij het gezelschap van FNV-vakbondsactivisten. Het leidde tot een ongemakkelijk gevoel. Zeker, Vernie February werd zeer gewaardeerd om zijn activisme en verzet. En iedereen bewonderde deze Zuid-Afrikaan om zijn onverzettelijkheid, voelde zich betrokken bij zijn leven in ballingschap. Maar om nou Apartheid te koppelen aan ons eigen blanke gedrag in Nederland, nee, dat ging velen in de werkgroep te ver.

Dwarsverbanden

Vernie February wist dwarsverbanden te leggen die toentertijd niet pasten in het strakke anti-apartheids activisme dat de FNV – vaak samen met anti-apartheidsorganisaties – voerde. Zuid-Afrika was Zuid-Afrika en daarmee een totaal eigen verhaal. Van die een-dimensionale lijn kon niet worden afgeweken. Kijken naar de eigen ziel en het eigen doen en laten in Nederland zou alleen maar afleiden van het hogere doel: de omverwerping van het apartheidsregime. Vernie moet dan ook vaak teleurgesteld zijn afgereisd naar Leiden.

Vernie maakte het de mensen niet makkelijk. Vijftien jaar na zijn dood en ruim 25 jaar na het einde van het apartheidsbewind blijft de vraag en blijft de oproep van Vernie recht overeind. Hij schudde aan de boom. Daarom een deel uit zijn gedicht Wie hier zwijgt liegt :

Wie hier zwijgt liegt

wie zwijgt
omdat zijn vrees groter is
dan zijn moed om hardop te spreken
temidden van zoveel leed,
wie hier over dit land zwijgt
omdat hij in het gezicht
van de folteraar
zijn eigen ‘soort’ herkent
en daarom zwijgt
omdat hij door te spreken
denkt zich te verraden
die liegt voor zichzelf,
want achter elke vorm van zwijgen
over dit land
ligt een leugen;
wie hier zwijgt,
liegt.


Wouter van der Schaaf

Juni 2017

Toelichting

Wie het allemaal wil nalezen moet het boek “Aan de goede kant” van Roeland Muskens openslaan. De FNV in beweging en op de bres voor collega’s in verdrukking.