Het geheugen van de vakbeweging

Vakbondssporen in Zaanse Bonifatiuskerk

Bonifatiukerk_Zaandam-02
Gebrandschilderd raam in Zaanse Bonifatiuskerk, geschonken door plaatselijke RK vakbeweging

Wie goed om zich heen kijkt, kan overal sporen van de vakbeweging tegenkomen. Ook daar waar je er niet een-twee-drie op bent bedacht. Zo stuitte oud-FNV-medewerker Arthur van Haarlem eind vorig jaar op gebrandschilderd raam in de Zaanse St. Bonifatiuskerk. Het laat een afbeelding zien van de heilige Jozef als patroon van de arbeiders met lelietak en zaag. Aan zijn voeten een Zaans huis. Links en rechts zijn er verwijzingen naar de sociale encyclieken Rerum Novarum (1891) en Quadragesimo Anno (1931). Het raam is in 1956 geschonken bij het 60-jarig bestaan van de Zaanse KAB.

De Bonifatiuskerk is in 1900 aan de Oostzijde gebouwd. In de tweede helft van de negenriende eeuw werd de rol van Jozef als timmerman sterk naar voren gehaald. Jozef van Nazareth wordt het voorbeeld voor de arbeiders en hij krijgt een belangrijke rol toebedeeld in de katholieke arbeidersorganisatie. In 1870 wordt hij door paus Pius IX tot patroon van de Kerk uitgeroepen. Dit alles moet gezien worden tegen de achtergrond van het opkomende socialisme dat door de Kerken als een reëel gevaar beschouwd werd. In Zaandam was dat zeker geen sinecure. Van oudsher was Zaandam een industriestad en de gemeente werd door socialisten bestuurd. Men sprak van de ‘Rooie Zaan’. Een raam in de noordbeuk en enkele vaandels van katholieke vakverenigingen geven uitdrukking aan de strijd van de katholieke kerk tegen het socialisme. Het raam werd in 1956 geschonken bij het 6O-jarig bestaan van de R.K. Volksbond in Zaandam.

Jozef is midden op het raam afgebeeld als patroon van de arbeiders met een zaag in zijn hand, en een Zaans huis linksonder bij zijn voeten. Naast Jozef is links een arbeider afgebeeld die zich het zweet van zijn hoofd wist. Bovenin het raam refereert een rondo aan de encycliek Rerum Novarum, die door Paus Leo XIII in 1891 uitgevaardigd werd. Rerum Novarum bood de grondslag voor een katholieke sociale leer, welke in de encycliek Quadragesimo Anno (1931) van paus Pius XI werd uitgebouwd. Het raam verwijst ook naar deze encycliek. Rerum Novarum en Quadragesimo Anno, die een harmoniemodel nastreefden als derde weg tussen socialisme en liberalisme in, zijn bepalende richtlijnen voor de Katholieke Arbeiders Beweging geweest.

Uit: Clara Bruins, De St Bonifatiuskerk, een honderdjarig godshuis aan de Zaan in: Bulletin van de
Stichting Oude Hollandse Kerken, herfst 1999