Het geheugen van de vakbeweging

‘Founding father’ Herman van Soest (links) overhandigt de Nijmeegse vakbondsarchieven aan wethouder Ben van Hees. (Gersfotografie Nijmegen)

Uniek inkijkje in Nijmeegs arbeidersverleden

Vakbondshistorisch archief Nijmegen overgedragen

Op 14 december 2017 heeft de Stichting Vakbondshistorisch Archief Nijmegen en omstreken (SVAN) haar archief overgedragen aan de gemeente Nijmegen, dat wil zeggen het Regionaal Archief Nijmegen (RAN). Een feestelijke overdracht, want feitelijk waren de archiefstukken al eerder overgedragen om medewerkers van het RAN in de gelegenheid te stellen de stukken op verantwoorde wijze toegankelijk te maken. De overdracht was het sluitstuk van een enorme operatie, nodig om van de beschrijvingen van de stukken ook digitaal, dus thuis, kennis te kunnen nemen. Voor raadpleging van de stukken zelf is een bezoek aan de studiezaal van het RAN even noodzakelijk als aan te raden.

Beschrijven is een kunst

Op luchtige maar niet minder ernstige wijze lichtte archiefbewerker Andreas Caspers voor de genodigden zijn stelling toe dat het beschrijven van archiefstukken een kunst is. De beschrijvingen moeten exclusief en precies zijn, maar ook weer niet te gedetailleerd. De redactionele vorm moet worden benoemd – is iets een brief, een dagboek, een kasboek van inkomsten en uitgaven? De materiële vorm moet worden benoemd – is het een deel, een band, een katern? We buigen ons over de inhoud en over de openbaarheid, zei Caspers, die  er eerder hier over schreef. Daarbij gebruiken we dan begrippen waarvoor archivarissen strikte definities hebben bedacht, wat hen overigens niet verhindert het toch regelmatig hartgrondig met elkaar oneens te zijn.

Caspers zei te willen voorkomen dat nu het beeld ontstaat van het archief als een instelling vol artistiek begaafde, maar teergevoelige geesten, die zichzelf verliezen in taalkundige haarkloverijen. Het beschrijven van archiefstukken is een kunst, zeker, maar het is vooral het doorlopen van een groot aantal procedures, meestal meerdere malen en vaak tot vervelens toe. Vertaald naar het digitale tijdperk betekent dit dat archivarissen een groot deel van hun werkdag besteden aan het invullen van velden in een grote database.

Uniek inkijkje in Nijmeegs arbeidersverleden

Andreas Caspers toont geselecteerde stukken uit het Vakbondsarchief. vakbondshistoricus Bob Reinalda (tweede van links) kijkt toe. (Gersfotografie Nijmegen)

Maar waarom is dit archief van belang? Het SVAN-archief bestaat in feite uit tientallen archieven van evenzovele bonden die in en om Nijmegen actief zijn geweest en ruim een eeuw omspannen. In hun samenhang geven al die archieven een unieke inkijk in de socio-economische ontwikkeling van de regio Nijmegen en de rol die de vakbeweging daarin heeft gespeeld. We doen deze unieke collectie echter te kort, aldus Caspers, als we alleen kijken wat er nu nog mee gedaan kan worden. De archieven zijn bovenal een monument, opgericht voor de emancipatie van de arbeiders. Dat is ook de reden waarom ze bewaard zijn gebleven, waarom de founding fathers van het Vakbondshistorisch Archief hun onderneming hebben opgezet. Zij onderkenden tijdig de grote waarde van dit materiaal en hebben voorkomen dat het verloren is gegaan.

Ex-gemeenteraadslid Herman van Soest, vakbondsman in hart en nieren en een van de founding fathers viel de eer te beurt het archief over te dragen aan verantwoordelijk wethouder Ben van Hees. Van Soest memoreerde hoe het in de loop van de tijd – na hevige discussies – noodzakelijk werd om het archief in een professionele omgeving onder te brengen. Wethouder Van Hees toonde zich verheugd met het besluit van de SVAN haar archief over te brengen naar de gemeente en sprak de hoop uit dat de archiefstukken vaak geraadpleegd zullen worden met interessante studies over de Nijmeegse arbeidersbeweging als eindresultaat.

Pieter van Wissing

Januari 2018

Meer informatie

Vakbeweging in Nijmegen en omgeving, website Huis van de Nijmeegse Geschiedenis
Andreas Caspers – Vakbondsarchieven van SVAN naar RAN