Het geheugen van de vakbeweging

Oorspronkelijk artikel in Argus van 17 oktober 2017
Oorspronkelijk artikel in Argus van 17 oktober 2017

Spagaat vakbeweging tussen spontane acties
en overlegtafel

Schimmig conflict met mysterieus Kollektief bij het spoor

Op 7 juli 2017  is er een stevig incident op Amsterdam Centraal. Aansluitend aan werkoverleg van NS-personeel wordt het treinverkeer deels stilgelegd.  Er zou aan noodremmen zijn getrokken, mensen zouden op het spoor hebben gelopen. Pas op 14 november 2017 dient er een zaak bij de Kantonrechter.  Over het ontslag en de waarschuwingen aan enkele betrokkenen. De informatieverstrekking van FNV Spoor is summier. Zolang de zaak ‘onder de rechter’ is wordt er niets gezegd. Ook het Amsterdams Machinisten Kollektief (AMK) beperkt zich hiertoe. Maar dankzij internet en Facebook valt er wat meer achtergronden te achterhalen.

De Nederlandse arbeidsverhoudingen zijn redelijk beschaafd. Van gewelddadige arbeidsconflicten zoals bij de aanleg van het Noordhollandsch Kanaal in 1823 is geen sprake meer. Een aannemer wordt ter hoogte van het huidige AZ-stadion dood geslagen met een grote paal, nadat hij eerst twee stakers heeft doodgeschoten. Er is in die tijd wel beweging onder arbeiders, maar van organisatie is pas een halve eeuw later sprake. Sindsdien spannen leiders van de arbeidsbeweging, Henri Polak als oprichter van het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV) voorop, zich in onvrede onder arbeiders een stem te geven in georganiseerd overleg met ‘patroons’. Waarmee ze zich dwingen tot een permanente spagaat. De onvrede moet beschaafd geuit worden om aan de onderhandelingstafel succes te kunnen boeken. Dat schrijnt wel eens. Vakbondsleiders wekken de indruk deel te zijn van de gevestigde orde, worden verweten de taal van de werkvloer niet meer te spreken.

“Het AMK is opgeheven”

Op 5 oktober 2017 heeft de actiegroep Primair-Onderwijs-in-Actie (POiA) een landelijke staking georganiseerd. De vakbonden doen mee, maar het initiatief ligt elders. Het is geen nieuwe ervaring voor de onderwijsbonden. Begin jaren negentig krijgen ze te maken met beginnende docenten voor wie de Herziening Onderwijs Salarissen (HOS, 1985) ongunstig uitpakt. ‘Na-Hossers’ komen in opstand tegen de salariskloof met oudere docenten, waarvoor zij de bonden verantwoordelijk houden. In diezelfde periode lopen bonden in de gezondheidszorg aan tegen de ‘witte woede’. Zij weten de onvrede onder verpleegkundigen onvoldoende te verwoorden. De nieuw opgerichte categorale organisatie NU’91 pretendeert dat beter te doen.

NS-directeur Roger van Boxtel met AMK-pamflet
NS-directeur Roger van Boxtel met AMK-pamflet

Arbeidsconflicten bij de NS blijven zelden binnenkamers. Ondanks het redelijk ontwikkelde overlegmodel binnen het bedrijf. Acties tegen rondjes-om-de-kerk, tegen bedreigingen van conducteurs en machinisten, voor betere opvang van collega’s  die geconfronteerd zijn ‘met een aanrijding met een persoon’ krijgen meestal wel publieke aandacht. Maar de regelmaat waarmee ze voorkomen duidt erop dat het niet lukt aan de overlegtafel in het gewenste tempo tot een bevredigende aanpak te komen. Het zijn de bonden die de kritiek daarop op hun boterham krijgen. En steeds weer duiken er dan nieuwe organisaties op, die pretenderen een betere vertegenwoordiger  van de werkvloer te zijn.

En nu is er dan het AMK. Eind september wordt Dick van der Meulen in Het Parool opgevoerd als oprichter en woordvoerder. Daarna doet ook hij er verder het zwijgen toe. Maar bestaat dat AMK eigenlijk nog wel? Op de ‘webzine voor een strijdbare vakbeweging, Solidariteit’, staat sinds 2001 (!): “Het oudste, in 1986 opgerichte, personeelscollectief bij de Nederlandse Spoorwegen, het AMK in Amsterdam, is opgeheven”. Aanleiding is het akkoord van ‘wijze mannen’ Johan Stekelenburg en Hans Blankert met de NS over herziening van de dienstroosters met al die ‘rondjes rond de kerk’. Maar wat is de aanleiding het nu te reanimeren? Wie zitten daar, naast Van der Meulen, achter?

“Individuele casussen”

De NS heeft altijd directeuren gehad, die hoe dan ook spanningen langs de weg van de georganiseerde arbeidsverhoudingen willen beteugelen. Zoals oud-vakbondsbestuurder Han Noten, nu burgemeester van Dalfsen. Succesvol zijn ze niet in alle opzichten geweest, maar ze hebben ergens nog enig empathisch vermogen. Huidig NS-baas, D66-icoon Roger van Boxtel, steekt anders in elkaar. Zoals blijkt uit zijn korte reactie aan het AMK. “Het gaat om individuele casussen, waarover wij met betrokken collega’s in contact zijn.” Individueel? Daar denken betrokkenen dus anders over.

Later in 1823 komt de gewelddadige staking aan het Noordhollandsch Kanaal voor de rechter. Drie daders worden “gegeeseld, en gebrandmerkt met de Strop om den hals’. Zover zal de Kantonrechter straks niet gaan. Maar zoals die rechtszaak veel publiek heeft gemaakt over arbeidsomstandigheden, achtergronden en gewoontes van de werklieden, zal behandeling straks meer duidelijk maken over achtergronden van de actievoerders. En over het mysterieuze Kollektief dat zich tot vertolker van hun protest heeft gemaakt.

Jeroen Sprenger

Oktober 2017

Eerder gepubliceerd in Argus, 17 oktober 2017

Weblinks

Facebook-pagina AMK
Amsterdams Machinisten en Conducteurs Kollektief is opgeheven
Over de staking aan het Noordhollands Kanaal – Dit zijn mijn beren