Het geheugen van de vakbeweging

Samen naar Lourdes

85 jaar Lourdes-bedevaarten

In 1928 gaan vier leden van de katholieke bond van spoorwegpersoneel St. Raphaël, gebruikmakend van hun recht op goedkoop vervoer, met enkele zieke collega’s naar Lourdes. Hun initiatief groeit daarna uit tot een activiteit die 85 jaar later nog steeds bestaat.

Boekomslag Samen naar LourdesBoekomslag Samen naar Lourdes

De relatie met de katholieke vakbeweging is door de decennia heen losser geworden en uiteindelijk verdwenen, maar dat heeft het voortbestaan niet in de weg gestaan. Nog steeds worden er twee reizen naar het bedevaartsoord in de Pyreneeën georganiseerd. Oud-vakbondsbestuurder en later burgemeester van Bakel, Gerard Martijn, die zelf meer dan 100 maal als vrijwilliger is meegegaan en Annemiek Olden hebben de geschiedenis in het rijk geďllustreerde ‘Samen naar Lourdes’ geboekstaafd.
Binnen de katholieke standsorganisatie worden vanaf 1923 Rome-reizen georganiseerd. Dat leidt in 1924 tot de oprichting van de Centrale Reiskas, die ook reizen voor vakbondsleden organiseert naar Parijs. Als in 1925 de standsorganisatie samengaat met het RK Vakbureau in het Rooms-Katholieke Werklieden Verbond (RKWV) wordt de Centrale Reiskas hiervan een onderdeel. Onafhankelijk hiervan starten de spoorwegarbeiders van St. Raphaël hun bedevaart naar Lourdes. De verkennende reis van 1928 is met 10 personen; drie zieken en zeven verzorgers en begeleiders. Een jaar later nemen al 100 mensen aan de bedevaart deel.

Mgr Van Schaik

De verschillende initiatieven voor bedevaarten is niet helemaal in de geest van de bisschoppen. In 1929 krijgt het bestuur van het RKWV van hen de mededeling dat alle bedevaarten moeten worden ondergebracht in de Vereniging Nederlandse Bedevaarten (VNB). Als gevolg daarvan wordt de Centrale Reiskas onder de hoede van de VNB gebracht. De activiteiten van St. Raphaël blijven daar vooralsnog buiten. Dat verandert pas als Monseigneur – kanunnik – Van Schaik in 1937 directeur wordt van de RKWV Lourdesbedevaarten. Dan komen ook zij onder de paraplu van de Centrale Reiskas.
De financiering van de deelnemers wordt geleidelijk aan bij de ziekenfondsen verzorgd, waarmee het RKWV in de verschillende bisdommen een bestuurlijke relatie heeft. Daarmee krijgen zij ook een stem in het kapittel. Zij zijn tot op de dag van vandaag een stevige pijler onder de stichting Nederlandse Lourdesbedevaart voor Zieken (NLZ), die thans de Lourdesreizen organiseert.
In 1954 wordt er een Lourdesbedevaart georganiseerd voor de Katholieke Arbeiders Jeugd (KAJ, ook wel Kajotters genoemd) en hun vrouwelijke tegenhanger VKAJ. Er gaan 2500 jongens mee, onder wie voor de eerste keer Gerard Martijn, en 1800 meisjes, die geheel in de geest van die tijd in aparte treinen reizen.
De reorganisaties binnen de katholieke arbeidersbeweging laten de Lourdesreizen niet ongemoeid. Als in 1976 de FNV wordt opgericht rijst de vraag of de organisatie niet beter volledig bij de ziekenfondsen onder te brengen. Dat voorstel wordt afgewezen. Binnen de FNV zou voldoende organisatorische capaciteit aanwezig zijn voor de noodzakelijke technische en administratieve ondersteuning. In 1991 wordt uiteindelijk de Stichting NKV Lourdesbedevaarten als NLZ onderdeel van de overkoepelende Vereniging Nederlandse Bedevaarten. De administratie komt bij het CZ in Tilburg, het uit de katholieke arbeidersbeweging voortgekomen Centraal Ziekenfonds in Tilburg. Waarmee een bescheiden relatie met de oorspronkelijke initiatiefnemers in stand is gebleven.
In het boek Samen naar Lourdes wordt de geschiedenis door de samenstellers goed gedocumenteerd en prettig gelardeerd met ervaringen van deelnemers en begeleiders.
Jeroen Sprenger
September 2014
Gerard Martijn en Annemiek Olden, Samen naar Lourdes 1928-2013, De geschiedenis van de Nederlandse Lourdesbedevaart voor zieken vanuit de katholieke vakbeweging, Uitgave van de Stichting Nederlandse Lourdesbedevaart voor Zieken (NLZ), Maastricht 2014. Te bestellen via nlz@bedevaarten.com.