Het geheugen van de vakbeweging

Rammelt het poldermodel?

De cao-onderhandelingen verlopen moeizaam, onder meer in de metaal. Na 7 jaar onderhandelen leverde de polder ook geen pensioenakkoord. Rammelt het poldermodel dat ons jarenlang cao’s en andere akkoorden opleverde?

Bij Radio 1 reageerde vakbondshistoricus Sjaak van der Velden op deze vraag. Ondanks het moeizame cao-overleg en alle twijfels over ‘de polder’, blijft het volgens Sjaak van der Velden het beste en meest effectieve wat we hebben. De recente acties in de metaal – waar het hoofdkantoor van de werkgevers werd bezet – duiden op een zekere verharding.

Van der Velden: “Bij de cao-Metalektro is er om de twee jaar een groot conflict. FNV maar ook CNV en de Unie, voeren daar actie en dat doen ze heel goed. Niet langer wordt de hele sector platgelegd zoals in de jaren zeventig maar ze pakken nu steeds bedrijven, ook de wat kleinere ondernemingen. Een goede tactiek die ook geleid heeft tot een scheurinkje bij de werkgever FME.”

Poldermodel niet verdwenen

Toch lijkt de autoriteit van de vakbeweging afgenomen en neemt de macht van de werkgevers toe. Van der Velden: “Dat is duidelijk. De organisatiegraad daalt al sinds de jaren 60 en sinds 6 jaar is er ook sprake van een absolute daling van de ledenaantallen. Dat heeft binnen de bonden geleid tot de gedachte de koers van loonmatiging te wijzigen. Nu wordt er opeens 5 procent geëist door de FNV. Dat is een trendbreuk.”

Hij wijst ook op de grote acties in het onderwijs, in eerste instantie buiten de vakbeweging omgegaan. Volgens Van der Velden moest de bond wel om te voorkomen meer krediet onder de werknemers te verliezen. “Maar daarmee is het poldermodel niet verdwenen. Dat bestaat al vanaf de tijd dat na de Tweede Wereldoorlog de SER en de Stichting van de Arbeid werden opgericht. Polder betekent gewoon dat we met elkaar overleggen. En dan zijn er wel conflicten, maar in al die 60 jaar ging men toch steeds weer aan tafel.”

Door overleg en compromissen verder komen

Econoom en Kroonlid Barbara Baarsma was een andere studiogast. Zij wijst erop dat naast het bestaan van de polder van de instituties er ook de cultuur is van de polder. “Dat wil zeggen dat we in Nederland gewend zijn door overleg en compromissen verder te komen. Zo wonnen we ook de strijd tegen het water. De polder is ook meer dan het Akkoord van Wassenaar; we kunnen alleen vooruitgang boeken als we samenwerken.”

Baarsma meent dat de instituties zich onvoldoende hebben aangepast aan de nieuwe situatie. “Een verzwakte vakbeweging helpt niet. Maar dat lijkt achter de rug nu het erop lijkt dat de vakbeweging zich herpakt heeft.” Zij hoopt dat het pensioenakkoord er toch komt via het overleg “want we hebben geen alternatief voor het compromismodel.”

Van der Velden concludeert: “Bij ieder conflict wordt steeds geroepen: ‘De polder bestaat niet meer’, maar iedere keer blijkt de polder toch springlevend te zijn, het is even een dipje.”

Kees van Kortenhof

* Radio 1, 28 november 2018
https://www.nporadio1.nl/spraakmakers/onderwerpen/481682-actua-met-sjaak-van-der-velden