Het geheugen van de vakbeweging

De Volksstem, blad van de Dordtse arbeidersbeweging. 17 mei 1918

Gijs Rijsdijk blikt terug

Raadsels rondom oprichting bouwbond-afdelingen in Dordtse regio

De Eerste Wereldoorlog stond uitbreiding van de vakbeweging in de bouwsector niet in de weg. Zeker niet in de Dordtse regio. De invoering van werkloosheidsregelingen heeft de oprichting van afdelingen bevorderd. Maar er speelde meer, legt Gijs Rijsdijk uit na bestudering van notulen en jaarverslagen.

In de Volksstem, het blad van de Dordtse Besturen Bond (DBB) van 17 mei 1916, wordt melding gemaakt van de oprichting van een afdeling van de Centrale Bond van Bouwvakarbeiders (CBB) in Papendrecht. Er traden 13 leden toe. Er ging daarvan schijnbaar een dermate stimulerende werking van dat twee maanden later, in De Volksstem van 26 augustus 1916, er wat uitvoeriger wordt ingegaan op de oprichting van afdelingen. Aanleiding is de oprichting van een afdeling in Giesendam-Hardinxveld. Hoewel buiten het werkgebied van de DBB liggend was het voor de goede belangenbehartiging onder de bouwvakarbeiders noodzakelijk ook daar een organisatie te hebben. Uit de tekst blijkt dat waar bouwvakarbeiders genoemd worden, hier specifiek heiers worden bedoeld. Zowel in ‘s-Gravendeel als in Papendrecht, als in het derde heierscentrum Giesendam-Hardinxveld. Of deze doelbewuste actie wat opleverde voor de heiers is niet duidelijk. Andere belangrijke bronnen geven ook geen helderheid.

Notulenboek afdeling Papendrecht

Gijs Rijsdijk, auteur van dit artikel

Jan Kanninga, nu secretaris van de afdeling Papendrecht, wetende dat ik aan het schrijven was van een stuk over de Dordse Bouwvakbond, gaf me ter raadpleging het notulenboek van de afdeling Papendrecht, dat liep van 10 juli 1918 tot en met 1956. Een notulenboek is informatief maar vaak moeilijk leesbaar door het priegelige handschrift. Maar ook door de verrassingen, raadsels, die goede lezing van de tekst worden opgeroepen.

Het eerste raadsel waar ik tegen aan loop is de oprichtingsvergadering. Als datum daarvoor wordt 13 juli 1918 aangehouden. Maar de eerste vergadering is op 10 juli. Uit de notulen van die datum blijkt dat er een zekere overlegperiode vooraf is gegaan aan het eigenlijke oprichten van de afdeling.  J. Sanders, de toenmalige secretaris van de DBB, werd geraadpleegd. Hij gaf direct advies maar was zelf verhinderd de vergadering bij te wonen. Aanwezig op de vergadering in Papendrecht namens de DBB waren wel de bestuursleden Van der Kloet, Alblas en De Vries. Van de initiatiefnemers  van de oprichting van de afdeling Papendrecht vormen L. van Dalen (voorzitter), H. van Dalen  (secretaris) en A. Bot (penningmeester) het eerste bestuur. Het tweede  raadsel is, dat niet duidelijk is of een van hen nu heier was. Wat gezien de voorgeschiedenis voor de hand zou liggen. Verder lezend in de notulen van 30 augustus 1918 blijkt er alweer een bestuursverkiezing plaats te hebben gevonden. Maar liefst 8 van de 13 aanwezige leden komen in het bestuur.

Leuk zijn de opmerkingen die bij de rondvraag worden gemaakt. Jan van der Linden wil weten waarom de contributie in Alblasserdam 2 cent minder is. De voorzitter wijst erop dat er in Papendrecht een afdeling is van de Centrale Bouwvakarbeidersbond, maar dat heiers in Alblasserdam lid zijn van de ANTB,  de Algemene Nederlandse Timmerliedenbond.

Derde raadsel

Jan Andries Bergmeijer, voorman in de Sociaal-Democratische Bond, Socialistenbond, SDAP en vakbeweging, schoonvader van Koos Vorrink

Er blijkt op 25 maart 1918 een vergadering te zijn gehouden voorafgaand aan het officieel oprichten van een afdeling. In het behoorlijk grote verslag ervan wordt weer verwezen naar nog een andere vergadering, waarvan de notulen worden vastgesteld in aanwezigheid van 11 personen. Bij de ingekomen stukken wordt aandacht besteed aan de voorstellen voor arbeidsvoorwaarden van de heiers. Die zijn inmiddels gestuurd naar de secretaris der Heiers Patroons Vereeniging, J. F. Visser te Papendrecht. Er werd ook gediscussieerd over den vergadertijden doordeweeks ‘s avonds, waardoor de heiers die meestal buiten Papendrecht werkten,  de vergaderingen niet kunnen bijwonen. De uitkomst van de discussie blijkt dat het niet mogelijk is op zaterdagavond of zondag een zaal te krijgen.  Mogelijk biedt een vergadering bij iemand thuis een oplossing. De vergadering en de vragensteller W. Tiekker gaan daarmee akkoord.

De heiers passeren in de vergadering van 6 december 1919 nogmaals de revue. Voorgesteld wordt door G. van der Tak de lonen voor heiers met fl. 4 te verhogen. De voorzitter reageert hierop met het verhaal dat het bestuur zelf al een brief naar het hoofdbestuur had gestuurd met het voorstel het loon met fl. 5 te verhogen.

Tot zover de heiers. Een zeer kleine groep werknemers in de sector bouw maar van groot belang. Tekenend is ook wat er niet in de notulen van eind 1918 staat. Aan een opvallende gebeurtenis zoals de revolutiepoging van Troelstra wordt geen aandacht besteed. Dat wordt lokaal schijnbaar toch niet van belang geacht.

De afdelingen Papendrecht, Hardinxveld -Giessendam en ‘s-Gravendeel zijn blijven bestaan tot FNV Bouw in 2015 opging in de huidige FNV. In de regio Drechtsteden is nu FNV Lokaal Drechtsteden actief met een kantoor in Dordrecht.

De Volksstem was een blad van de SDAP en De Dordrechtse Bestuurders Bond (DBB). Het verscheen van 17 april 1909 tot 1 juli 1920 .Het werd opgevolgd door het dagelijks verschijnen van het dagblad Voorwaarts. De DBB werd in 1896 opgericht. De grote man daarin was Jan Andries Bergmeijer, de latere schoonvader van Koos Vorrink en grootvader van Irene Vorrink. In de Centrale Bond van Bouwvakarbeiders (CBB) waren met name metselaars en opperlieden georganiseerd, na 1912 sloot de Steenhouwersbond van Eimert Sinoo zich hierbij aan. In 1920 fuseerde de CBB met de ANTB, waardoor de Algemene Nederlandse Bouwarbeidersbond (ANB) ontstond.

Gijs Rijsdijk

augustus / september 2018