Het geheugen van de vakbeweging

Nieuwe biografie van Syp Talma

Grondlegger van stelsel van sociale zekerheid

Je vraagt je af wat een nieuwe Talma-biografie nog kan toevoegen, want nog recent verscheen er toch al een studie naar het leven en de betekenis van Syb Talma. Er is maar een mogelijkheid om die vraag te beantwoorden: die nieuwe biografie gewoon lezen. Dan ontdek je al spoedig dat Gerard van Krieken het nodige te vertellen heeft.

Syb Talma, bevlogen politicusSyb Talma, bevlogen politicus

Schetste Lammert de Hoop in De Rode dominee in 2011 in brede penseelstreken het leven van Aritius Sybrandus Talma, Van Krieken schildert zijn leven met een fijn penseel met veel aandacht voor details. Op basis van een grondig en breed archiefonderzoek tekent hij in mooie lijnen het leven van de jonge Talma, dat van de predikant, van de sociaal bewogen activist en van de politicus, die ook hij beschouwt als de grondlegger van ons socialezekerheidsstelsel en met name van de huidige AOW.

Geraakt door de ‘sociale queastie’

Van Krieken beschrijft het leven van Talma in overzichtelijke hoofdstukken en laat zien hoe hij wordt geraakt door de sociale kwestie. Zijn eerste confrontatie met ‘de sociale queastie’ vindt plaats als hij predikant is in zijn eerste gemeente, Heinoord. De beschermd en welvarend opgevoede Talma ontdekt een wereld waarin de dingen niet vanzelf gaan en waar ‘geef ons heden ons dagelijks brood’ nog echt een bede is.
Van Krieken staat uitvoerig stil bij de grote inspirator van het denken van Talma, de Engelse christensocialist Frederic Denison Maurice. Het was Maurice die hem leerde dat maatschappelijke bewogenheid duidelijk is te verbinden met christelijke bewogenheid en dat arbeiders heel wel in staat zijn om op een passende manier op te komen voor hun belangen.
Van Krieken maakt duidelijk dat voor Talma de broodvraag en de moraal niet twee verschillende en bijna strijdige levensvragen zijn, maar juist nauw met elkaar zijn verbonden. De predikant Talma wil de arbeiders niet laten wegdrijven van het christelijk geloof, de activist Talma maakt duidelijk dat dat ook kan.

Patrimonium

In 1891 neemt Talma deel aan het Sociaal Congres dat door Patrimonium van Kater en door de ARP van Kuyper wordt georganiseerd. Daar besluit hij zich aan te sluiten bij Patrimonium en zich in te zetten voor een wereld waarin de arbeider als bevrijd mens mag en kan leven. Hij maakt zijn gedachten concreet door in Vlissingen, waar hij dan predikant is, te helpen bij de oprichting van twee vakorganisaties.
In de loop van de tijd gaat Talma een steeds belangrijker rol spelen in Patrimonium, in die tijd de grootste sociale organisatie in Nederland. Niet alleen is hij actief in Ons Vaderlijk Erfdeel, maar ook in de christelijke beweging tegen alcoholisme en is hij – als predikant in Arnhem – een actieve deelnemer in het werk van de Middernachtzending, die tracht de prostitutie te bestrijden. Opvallend daarbij is dat hij niet vanuit een veroordelende benadering werkt, maar tracht de dames van plezier een levenstoekomst te geven door hen aan ordelijk werk en inkomen te helpen.

Politiek dier

Belangrijke hoofdstukken gaan over het politieke leven van Talma. Van Krieken rekent helder af met de gedachte dat Talma toch vooral een dominee in de politiek en geen ‘politiek dier’ is. Duidelijk wordt dat Talma het politieke spel onder de knie had, maar niet altijd duidelijk wordt waaruit de weerstand tegen zijn beleidsvoornemens vandaan komen.
Daarmee raak ik aan een punt van kritiek op deze boeiende en leerzame biografie: het gaat vooral over Talma en de duiding van de context had soms wel wat breder gemogen. Zo lijkt het alsof het CNV pas ontstond nadat Talma een reeks debatten met tegenstanders had gewonnen. In de tijd gezien klopt dat en Talma vormde een belangrijke wegbereider voor de oprichting van christelijke vakbonden. Het initiatief om tot de oprichting van een vakcentrale komt echter niet vanuit het door Talma geďnspireerde Christelijk Arbeiderssecretariaat (CAS), maar vanuit het Twentse Unitas dat nagenoeg los van Patrimonium tot stand was gekomen en geen deel uitmaakte van het CAS.

Religieuze oorzaken

Van Krieken geeft een mooi beeld van de debatten die aan het eind van de 19e en het begin van de 20e eeuw werden gevoerd op het christelijk erf. Een debat waarin dominees een belangrijke rol speelden en waarin het hanteren van argumenten in de vorm van Bijbelteksten niet werd geschuwd. Ook laat Van Krieken mooi zien dat een deel van de weerstand tegen het werk van Talma vooral religieuze oorzaken heeft.  De Nederlands Hervormde Kerk beschouwde Patrimonium en de ARP vooral als gereformeerde bolwerken en instrumenten van Abraham Kuyper. En daarom was er weinig waardering voor de hervormde dominee Talma, die juist actief was in Patrimonium en ARP.
Vult een nieuwe biografie Talma nog iets aan? Na lezing kan die vraag onbekommerd met ‘ja’ worden beantwoord. Van Krieken schets met oog voor details een mooi portret van Talma, waarbij een helder zicht ontstaat op zijn drijfveren en motieven. Hij slaagt erin de details samen te voegen tot een leesbaar geheel. Hij laat zien dat Talma terecht gezien kan worden als iemand die niet genoeg nadruk kan en wil leggen op de bevrijdende boodschap van het christelijk geloof. De gedachte om Talma een bevrijdingstheoloog avant-la-lettre te noemen, is dan ook niet zo vreemd.
Piet Hazenbosch
Mei 2013

Gerard van Krieken: Syb Talma (1864-1916) – Een biografie, Uitgeverij Verloren, Hilversum, € 27