Het geheugen van de vakbeweging

Johan Terpstra, vice-voorzitter Algemene Bond voor Onderwijzend Personeel (ABOP)

Onderwijsvakbondsman

Johan Terpstra – schuchter, flegmatiek, snelle denker

Een advertentie in De Volkskrant van vrijdag 5 september 2018 geeft aan dat ´na een ziekbed´ Johan Terpstra is overleden. Verder staat vermeld dat de crematie inmiddels heeft plaatsgevonden. Nog een tweede persoon wordt in diezelfde advertentie genoemd. Esther van der Vaart. Zij beiden, partners, overleden binnen een week na elkaar. De data van overlijden bleven onvermeld.

Actieleider

Johan Terpstra (links) en Jan van den Bosch, geïnterviewd in De Waarheid aan de vooravond van de onderwijsacties van 3 oktober 1981

Hoe typisch voor Johan Terpstra. De altijd wat schuchtere vakbondsbestuurder van de Algemene Onderwijsbond, toen nog ABOP. Nooit zichzelf op de voorgrond plaatsend. Niet de man die met veel plezier zich aanmeldde om een actievoerende menigte  te gaan staan. Dat liet hij eigenlijk liever over aan iemand anders van het dagelijks bestuur. Voorzitter. Jan van den Bosch of Ella Vogelaar. Maar als hij eenmaal op het actiepodium stond, dan was hij, zoals ‘Het Schoolblad´ van 1989 meldde, “de man die binnen de bond groot geworden is als actieleider”.  En “Of hij nu als actieleider aan het woord was, als voorzitter van een Algemene Vergadering of als onderhandelaar, Terpstra bleef ontspannen en kalm, op het onderkoelde af.” Typisch Johan.

Johan Terpstra en zijn medebestuurder Chris van Beekveld waren in de jaren tachtig voor de ABOP de dagelijks bestuurders die namens de hele onderwijssector onderhandelden over de arbeidsvoorwaarden. Het was in de dagen voorafgaande aan de decentralisatie. De dagen zonder PO-Raad, VO-Raad etc. Alle arbeidsvoorwaarden werden in die tijd nog centraal bij het ministerie van OCW in Zoetermeer vastgesteld. Andere tijden.

Ferme standpunten

De onderhandelingsstijl van Johan was er een van heldere, maar zeer zeker ook ferme standpunten. Bij het ministerie van OCW wisten ze precies wat ze aan hem hadden. Daarmee schiep hij namens de ABOP – de grootse van de onderwijsbonden – duidelijkheid bij de onderhandelingen. Dan waren de grenzen tenminste ferm afgebakend. Terpstra was absoluut een snelle denker. Dacht bij de complexe onderhandelingen altijd een paar zetten vooruit waar anderen nog bezig waren de laatste zet uit te pluizen.

Hij kwam een keer op kantoor terug. Daags na de onderhandelingen. “Zo dat ging vlot gistermorgen”, zei hij. Een collega antwoordde met: “Jullie waren er snel uit. Knap hoor. En wat heb  je de rest van de dag gedaan?”. “Ben ik in Scheveningen naar het strand gegaan. Naar de boulevard. Simpel toch? Waar een andere onderhandelaar een hele dag nodig heeft om een resultaat te bereiken, handelde ik de zaak in een ochtend af. Vandaar.” Ook typisch Johan. Flegmatiek en ontspannen als er de tijd voor was.

Verlies aan vakbondsinhoud

En toen vertrokken Johan en Chris eind jaren tachtig vrijwel tegelijkertijd bij de ABOP. Nog een derde bestuurder, Henk Mulders, stapte op. Alles bij elkaar een enorm verlies aan kennis en vakbondsinhoud. Johan en Chris begonnen hun eigen adviesbureau. Verstandig gebruikmakend van het begin van de decentralisatie van die jaren. Schoolbesturen hadden geen idee hoe zij moesten omgaan met de nieuwe systematiek en de vrijheden die zij in de schoot kregen geworpen. En wie konden hen beter van advies dienen dan de specialisten van de deregulering Van Beekveld en Terpstra? Niet dat Terpstra daarmee zijn onafscheidelijke spijkerjasje zou inruilen voor een maatpak. Maar in hun afscheidsinterview bleef de overgang vragen oproepen: eerst zich als vakbondsbestuurder fel keren tegen de regulering om er vervolgens als ondernemer op in te spelen. En er tegelijkertijd voor de gevolgen van de deregulering te waarschuwen.

Het vertrek van Johan Terpstra bij de ABOP in 1989 was te voorzien. Hij had er sinds 1977 gewerkt als bestuurder. In 1987 werkte hij samen met Ella Vogelaar aan een plan om te komen tot een een duo-voorzitterschap van de ABOP. Hun voorstel werd evenwel door de Algemene Vergadering afgeschoten. Voor Johan een onbegrijpelijk besluit.

Johan verdween uit het vakbondsbeeld. Hij vertrok na een paar jaar ook bij zijn adviesbureau. Hij leidde steeds meer een leven dat zich zover mogelijk weg van beleidsmatig werk bevond. Wie nu kijkt op LinkedIn dan komt een lange lijst Johan Terpstra´s tegen. De een is in de marketing, de ander managing director bij NPM Capital. Weer een andere Johan Terpstra is Global Customer Service Director of Adviseur Zakelijk bij ING. Niemand die lijkt op de Johan Terpstra met dat krullenhoofd, de hush puppie ogen, de Simon Carmiggelt glimlach. De onderwijsvakbondsman. Met sigaretje en een blikje bier. Stil starend in de verte.

 

Wouter van der Schaaf

 September 2018