Het geheugen van de vakbeweging

Het vakbondsjaar 2018

Wat gebeurde er in …

1993 25 jaar geleden ·       31 augustus – Overlijden Theo Sturkenboom (1910) ·       Voorzitter Kappersbond NKV
1968 50 jaar geleden ·       19 september – Overlijden A.C. de Bruijn (1887)

·       19 oktober – Speech Jan Mertens (NKV) in Sneek: de bv Nederland wordt geleid door 200 mensen

·       Eerste voorzitter RKWV / KAB (1925-1952)

·       Introductie van begrip “De Tweehonderd van Mertens”

1943 75 jaar geleden ·       18 februari – Overlijden Henri Polak (1868)

·       29 april/3 mei staking in verschillende delen van het land (zie hieronder)

 

·       9 juli – Overlijden Alida de Jong (1885)

 

·       23 december – Overlijden Theo Thijssen (1879)

·       Oprichter ANDB/SDAP/NVV

·       Tegen het in krijgsgevangenschap roepen van militairen ‘1940’

·       Eerste vrouwelijke bezoldigde vakbondsbestuurder

·       Bestuurslid Onderwijsbond/Kamerlid SDAP/schrijver van Kees de Jongen

1918 100 jaar geleden ·       3 juli – Eerste Tweede Kamerverkiezingen onder algemeen mannen kiesrecht

·       3 augustus – Overlijden Albert Hahn (1877)

·       6 augustus – Geboorte Annie Kessel (2000)

·       11 november – Einde Eerste Wereldoorlog

·       12 november – Oproep Pieter Jelles Troelstra tot revolutie

·       24 november – Geboorte Frans van der Gun (2001)

·       Geboorte Jo Kapper (2004)

 

 

 

 

 

·       Bestuurder KAV

 

 

 

·       KAB/NKV-bestuurder

·       Penningmeester NVV/FNV

 

1893 125 jaar geleden ·       20 april – Geboorte Henk Oosterhuis (1962)

·       27 augustus – Oprichting Nationaal Arbeids Secretariaat (NAS)

·       Voorzitter NVV

·       Eerste vakcentrale

1868 150 jaar geleden ·       22 februari – Geboorte van Henri Polak (1943)

·       4 december – Geboorte van Richard Roland Holst (1938)

·       Oprichter ANDB / SDAP / NVV

·       Kunstenaar, echtgenoot van Henriëtte Roland Holst, aankleding Burcht van Berlage

1843 175 jaar geleden 1.       24-30 augustus – Staking voor loonsverhoging onder turfstekers.

2.       Staking van een dag van 300 grondwerkers voor loonsverhoging bij Van Hattum, bij de aanleg van een spoorlijn.

 

1.       Een staker wordt gearresteerd vanwege mishandeling van een onderkruiper
2.       Een man die opkwam voor loonsverhoging werd  gearresteerd, daarna kwamen de anderen in actie, van wie er 10 werden vastgezet, lansiers werden ingezet om rust te herstellen.
1818 200 jaar geleden 1 januari – Spontane staking in de veenderij
Omslag P.J. Bouman – De April-Mei-Stakingen van 1943

April-mei-stakingen 1943

  • Een massale staking tegen het weer in gevangenschap willen nemen door de Duitsers van de Nederlandse krijgsgevangenen. Op 29 april 1943 brak bij Stork spontaan de staking uit en deze breidde zich snel uit over Nederland buiten de provincies Holland en Utrecht. Ook daar werd wel gestaakt, maar niet zo massaal. Zo op 30 april bij Hoogovens, waar enige afdelingen het werk neerlegden. De angst voor de repressie, die de arbeiders bij de februari-staking van 1941 al hadden leren kennen dreef ze daar weer aan het werk. In de rest van het land was de repressie nu ook weer zo hard, her en der werden stakers standrechtelijk gefusilleerd, dat de stakers het na enkele dagen opgaven.Het standaardwerk over deze staking is het boek van P.J. Bouman dat in 1950 verscheen en waaraan ik de volgende gegevens ontleen. “Het is een vaststaand feit, dat na Generaal Christiansen’s bekendmaking van Donderdagmiddag 29 april 1943, de eerste stakingen hier te lande in Twente begonnen. Wij kunnen het begin van de staking zelfs nog nauwkeuriger localiseren: het werk werd het eerst neergelegd bij de Machinefabriek Gebr. Stork & Co. N.V. te Hengelo, kort na schafttijd, ’s middags tussen twee uur en half drie.” Daarna verspreidde de staking zich als een olievlek over het land, hoewel op sommige plaatsen, zoals bij Philips in Eindhoven, de staking vrijwel gelijktijdig en onafhankelijk begon. Op vele plaatsen gingen veel boeren ook in staking, waardoor er weinig melk aan de fabrieken werd afgeleverd, reden waarom de april-meistaking ook wel bekend is geworden als de ‘melkstaking’.
    In totaal waren er enkele honderdduizenden arbeiders in staking tot het standrecht werd afgekondigd, waarna de meesten op 3 mei weer aan het werk gingen. Op enkele plaatsen (Friesland en Noord-West Brabant) duurde de strijd echter door tot 7 mei. De staking heeft geen enkel konkreet resultaat opgeleverd, maar wel een psychologisch: de geest kreeg hierdoor een impuls voor verder verzet tegen de Duitse bezetting. Aan Bouman ontleen ik de volgende gegevens over de staking per provincie:
  • Overijssel 25.193
  • Groningen 2.550
  • Brabant 36.362
  • Utrecht 2.365
  • Zuid-Holland 15.452
  • Friesland 1.182
  • Noord-Holland 12.720
  • Drenthe 950
  • Limburg 6.105
  • Zeeland 450
  • Gelderland 5.275
  • Totaal 108.640
  • Het aantal kunnen we met een gerust hart verdubbelen gezien de lijst van bedrijven waar gestaakt werd, maar waarvan Bouman geen aantallen geeft. Daarnaast was daar nog de staking van boeren en zelfstandigen, die in vooral Friesland uitliep op een waarachtige volksbeweging. Opvallend is dat tijdens deze staking de grote steden Amsterdam en Rotterdam slechts een beperkt aantal stakers laten zien. Als verklaring kan worden aangevoerd dat de arbeiders in Amsterdam de schrik nog in de benen hadden van de Februaristaking van 1941 en in Rotterdam was de bevolking nog steeds erg aangeslagen door het grote bombardement, terwijl er nauwelijks nog sprake was van een haven. Bouwman vermeldt dat na de staking bij Verblifa in Krommenie een viertal arbeiders werd gefusilleerd Volgens Mons volgde op de staking een “vrijwel algemene sabotage”.

Sjaak van der Velden
Databank Stakingen in Nederland

Ontleend aan P.J. Bouman – De April-Mei-stakingen van 1943. ‘s-Gravenhage, Martinus Nijhoff,1950