Het geheugen van de vakbeweging

FNV-kaderlid Jeroen van Linge schrijft roman

‘Het Matglasbedrog’:
de teloorgang van een glasfabriek.

Jeroen van Linge, schrijver van het Matglasbedrog

‘Het Matglasbedrog’. Zo heet de roman die Jeroen van Linge, FNV-kaderlid bij glasvezelfabriek NEG in Hoogezand, schreef. ‘We hebben de afgelopen drie jaar zoveel onvoorstelbare dingen meegemaakt. We zeiden weleens tegen elkaar: “Je kunt er een boek over schrijven.” Nou, dat heb ik dus maar gedaan.’

Snif, snif. Het is gewoonweg gênant. Fleischman en Ganzeveld staan haast te huilen voor ons, de personeelsdelegatie. ‘Als we niet acht miljoen bezuinigen gaat de fabriek dicht’, snift Fleischman nog maar eens.
Buiten brandt de zon op 27 juni, bijna op het hoogst mogelijke punt. Binnen is het broeierig en dat komt niet van de zon. De al een half jaar durende schermutselingen tussen de sociale partners en de werkgevers staan op het punt te exploderen. De sluitingsdreiging voelt als een geladen pistool op scherp op het hoofd. Onwillekeurig gaan de gedachten van de aanwezige personeelsleden naar een half jaar terug.
Het is rond de middag van 2 januari 2013. Fleischman staat op het punt om zijn nieuwjaarsrede te houden. Even een moment van stilte voor hen die ons zijn ontvallen en dan de jaarlijks terugkerende boodschap van de moordende concurrentie. Van de kostprijs die altijd naar beneden moet. Eventueel wordt er nog iets gezegd over de economie of een crisis. Hij durft het ook nog steeds te herhalen. ‘Schouders eronder.’
Maar deze keer kijkt Fleischman tamelijk grimmig. Zou er iets bijzonders te melden zijn? Dan is het vast geen goed nieuws. Inderdaad. Na de minuut stilte komt het op het onderwerp personeelskosten. De glasfabriek wil in de cao bezuinigen. Doel is de vijfploegendienst op te heffen en in vierploegendienst te gaan werken. Er gingen al wat geruchten, maar nu is het toch officieel uitgesproken. Het slaat in als een BOM.

 Zo begint het boek ‘Het Matglasbedrog’. De werknemers van de glasfabriek Altarena in Oost-Groningen kunnen slikken of stikken. Of de fabriek bezuinigt op last van de Amerikaanse eigenaar acht miljoen door de vijfploegendienst te verslechteren tot een vierploegendienst, of de fabriek gaat dicht. De werknemers accepteren met frisse tegenzin uiteindelijk de vierploegendienst. Dit leidt tot roofbouw op de mensen. Ook daalt de productkwaliteit en vallen steeds meer werknemers door ziekte uit. Uiteindelijk gloort er hoop aan de horizon als het Costa Ricaanse concern De Rijzende Zon de fabriek overneemt.

Het Matglasbedrog, omslag

Het verhaal van Jeroen van Linge is ontsproten aan zijn fantasie, maar het lijkt veel op wat hij de afgelopen drie jaar heeft meegemaakt bij de glasvezelfabriek PPG Hoogezand. Eind vorig jaar nam Nippon Electric Glas (NEG) uit Japan het bedrijf over.

Waarom heb je dit boek geschreven?

De afgelopen drie jaar waren een aaneenschakeling van bizarre gebeurtenissen. Zo wilden de werknemers een deel van hun salaris inleveren om de vijfploegendienst te houden. De directie wees dit af met het argument “dat als ze werkloos raakten dan een lagere uitkering zouden krijgen en dat de leiding dat niet op haar geweten wilde hebben”. Welk bedrijf wijst het af als werknemers aanbieden om voor minder salaris te werken? Het was allemaal zo vreemd dat we tegen elkaar zeiden: “Je zou er een boek over kunnen schrijven.” Dat heb ik uiteindelijk maar gedaan.’

Je hebt gekozen voor een verzonnen verhaal met een verwijzing naar de werkelijkheid in plaats van een beschrijving van de realiteit. Waarom?

‘Bij een roman kun je het verhaal zelf inkleuren. De verhaallijn lijkt veel op wat er bij PPG is gebeurd, maar sommige ontwikkelingen zijn net even anders. Ook kun je door dialogen het verhaal een bepaalde lading geven. Ik vond het ook gezien alles wat we hebben meegemaakt nogal riskant om de werkelijkheid te beschrijven.’

Riskant?

‘Bepaalde mensen voelden zich de afgelopen jaren nogal ongemakkelijk. In mijn boek schrijft de directie een brief aan de partners van de werknemers waarin ze dreigt dat het bedrijf gesloten wordt. Die dreigbrief heeft de directie ook echt geschreven. Dat zegt voldoende over de sfeer op het bedrijf indertijd. Ik wilde niet nog eens olie op het vuur gooien met een al te realistisch boek.’

Toch zullen mensen zich herkennen in het boek

‘Zeker, en dat vind ik ook leuk. In het nawoord schrijf ik dat het goed mogelijk is dat lezers zich herkennen in een of meer (anti)helden ondanks dat alle personen fictief zijn. Maar dat dit de roman alleen maar leuker maakt.’

In je boek neemt het Costa Ricaanse bedrijf De Rijzende Zon de fabriek over, in werkelijkheid waren het Japanners. Overigens verwijst de uitdrukking ‘het land van de rijzende zon’ naar Japan. Waarom dit verschil?

‘De directeur van De Rijzende Zon zegt in het boek dat Costa Rica het gelukkigste land ter wereld wordt genoemd. Voor de Costa Ricanen is de groei van de economie, uitgedrukt in het bruto binnenlands product, niet het walhalla. Er is meer op aarde. Dat sluit erg aan bij mijn levensfilosofie. Ook de Japanners staan daar anders in. Uit een presentatie onlangs bleek dat de personeelskosten in Hoogezand hoger zijn dan in andere fabrieken van NEG. Dan kun je botweg mensen ontslaan, je kunt ook kijken hoe je doelmatiger kunt werken. Daar is NEG nu mee bezig.’

 Heb je ooit eerder geschreven?

‘Niet echt. Nou ja, het schrijven van pamfletten voor de FNV-kadergroep en voor onze eigen webpagina. Maar een boek, nee.’

Smaakt het naar meer?

‘Ja, ik heb al een idee voor een nieuw boek. Het gaat over whisky. Ik las ooit een verhaal over een fles whisky die in twee jaar verdubbelde in waarde. In Sassenheim is een kluis waar 55.000 dure flessen whisky zijn opgeslagen. Whisky Knox wordt dit genoemd, naar Fort Knox waar de VS haar goud bewaart. Ik ben zelf whiskyliefhebber, heb er ook enkele flessen. Wat doet het met je als een fles van jou spectaculair in waarde toeneemt? Of voor een roman zeker zo interessant: in waarde afneemt? Wanneer komt het moment dat je met een fles whisky doet waarvoor hij is gemaakt: opdrinken? Volgens mij valt daar een interessant boek over te schrijven.’

Adrie Boxmeer     

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in FNV Magazine, september 2017

Foto’s: Bert Janssen

Nadere informatie

Het boek ‘Het Matglasbedrog’ is te bestellen door een e-mail te sturen naar matglasbedrog@gmail.com of  naar jeroen@matglasbedrog.nl. Kosten van het boek € 10,–, exclusief verzendkosten.