Het geheugen van de vakbeweging

Herman van der Lee (1919-2008)

Een klassieke sociaaldemocraat

‘De rode familie’ lijkt een lang vervlogen begrip. Vlaardinger Herman van der Lee was een vertegenwoordiger bij uitstek van die ‘familie’. Afkomstig uit een, zoals hij het zelf omschreef, ‘rood nest’, werd hij op 12-jarige leeftijd lid van de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC). Later volgden, in 1935, het NVV en als 18-jarige de SDAP. Bij de oprichting werd hij PvdA-er. Hij bleef die organisaties als actief lid trouw tot zijn dood op 89-jarige leeftijd, op 30 november 2008. Een ‘klassieke’sociaal-democraat is overleden.

Herman van der Lee, jarenlang directeur van het Nationaal Coöperatie MuseumHerman van der Lee, jarenlang directeur van het Nationaal Coöperatie Museum

Tot op het laatste moment bleef Van der Lee bezig. Zo was hij regelmatig aanwezig bij ledenvergaderingen van de VHV en vierde hij op 87-jarige leeftijd het zestigjarig bestaan van de PvdA mee in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Voor dit jaar had hij nog de publicatie ‘Het vuur dat nooit wordt geblust’ op stapel staan, een vervolg op zijn in 1994 verschenen ‘De Arbeiders Jeugd Centrale in Vlaardingen’. (Met de fraaie ondertitel ‘En nooit gaan de stonden der vriendschap voorbij’.)
Over Vlaardingen dus, waar zijn werkzame leven zich afspeelde. Bijna vijftig jaar werkte hij daar bij de Coöperatie Waterweg (de huidige coöp keten), laatstelijk als directeur. Zo’n dertig jaar geleden nam hij het initiatief voor een nationaal coöperatiemuseum in het nabijgelegen Schiedam, waarin hij een groot aantal door hem verzamelde objecten tentoonstelde. Aanleiding voor dit initiatief was het 75-jarig bestaan van ‘zijn’ coöperatie.
VHV-coryfee Harry Peer herinnert zich hoe Van der Lee jarenlang op ledenvergaderingen in Amsterdam pleitte voor een bezoek van de vereniging aan het museum. “Uiteindelijk kwam het ervan en het liep storm die dag”, zegt Peer. “Dat moet voor hem een mooi moment zijn geweest.” Jarenlang was Herman actief in de Historische Vereniging Vlaanderen. Voor de jaarboeken
en het tijdschrift van die organisatie schreef hij een aantal artikelen, vooral
over sociaal-economische geschiedenis. Kort voor zijn dood leverde hij zijn laatste verhaal in, dat postuum werd gepubliceerd. In een toelichting in een van de laatstverschenen nummers staat de redactie stil bij de vraag waarom er zoveel ‘rode’ artikelen in het blad staan: “Wel, ze geven een boeiend historisch beeld van het ontstaan van de socialistische beweging in Vlaardingen. En ze zijn ook een beetje bedoeld als hommage aan de schrijver van een van die stukken, Herman van der Lee. Hij is voor de Vlaardingse
‘rode familie’, zoals hij die graag noemde, van groot belang geweest. En daarnaast kon hij daar ook heel boeiend over schrijven.”
Van der Lee was sinds de jaren vijftig een enthousiast verzamelaar van krantenknipsels, over verschillende onderwerpen. Hij maakte plakboeken over bijvoorbeeld economie, lokale- en landelijke politiek, milieubeheer en buitenlands nieuws. In 2006 schonk hij zijn plakboeken over dat laatste onderwerp aan het Internationaal Secretariaat van de PvdA, dat ze dankbaar in ontvangst nam.
De enkele keren dat ik Van der Lee ontmoette op ledenvergaderingen van de VHV, leek hij mij een bescheiden mens. Een aantal jaren geleden, tijdens een lunch na zo’n bijeenkomst in Amsterdam, schoot hij mij aan met de vraag of de redactie van de Nieuwsbrief misschien belangstelling had voor een artikel over Vlaardingen. Over die plaats was daarin nog niets gepubliceerd, dus zijn verhaal was ‘in principe’ welkom.‘In principe’, want van iemand die nog nooit eerder een bijdrage had geleverd, wist je niet wat je kon verwachten. Herman leverde een doorwrocht verhaal over ‘de Rooien in de conservatieve vissersstad Vlaardingen’, dat verscheen in de VHV-uitgave van maart 2004. Hoofdtitel van het stuk was ‘Wij streven naar verbetering’. Daaraan heeft Van der Lee zijn steentje bijgedragen.

Eric-Jan Weterings