Het geheugen van de vakbeweging

Henk Hofstede, CNV-voorzitter van 1986 tot 1992

– een vriendelijke vakbondsbestuurder –

Henk Hofstede (1937 – 2020)

Misschien wat verlegen, zeker vriendelijk en vasthoudend. Een man die ervaringen uit zijn jeugd toepast in zijn latere leven. Woorden die Henk Hofstede, die op 25 januari 2020 plotseling overleed, typeren. Geboren in de behoudende wereld van de Gereformeerde bond, wordt hij een man die de wereld tot zijn werkterrein rekent. Hij neemt afscheid van de bevindelijkheid, waarbij je maar moet afwachten of je bij de uitverkorenen behoort. Je bent – zo leeft hij – zelf verantwoordelijk voor wat je doet.

Hendrik Hofstede wordt op 19 september 1937 geboren als zoon van een landarbeider in het Overijssels Wilsum. Hij is de oudste in een gezin van 13 kinderen. Thuis is het niet breed. Als hij na de lagere school verder gaat leren op de HBS is er geen geld voor een tweedehandsfiets, hij moet de weg naar Kampen afleggen op een opgeknapte damesfiets. Hij voelt zich niet thuis in de vreemde schoolomgeving. Qua intelligentie en interesse was er geen probleem, maar als eenvoudige dorpse landarbeidersjongen kon hij zich niet staande houden in het middenklasse milieu van deze hbs. Hij staakt zijn studie. Henk gaat in de tuinbouw werken en vervolgt zijn opleiding door het volgen van allerlei beroepsgerichte cursussen. Later – hij is dan al een aantal jaren in dienst van de christelijke vakbeweging – volgt hij de CNV Kaderschool. En telkens maakt hij daar trots melding van.

Nederlandse Antillen

Hij vervult zijn militaire dienstplicht bij de marine in de hoop uitgezonden te worden naar Nieuw-Guinea, maar hij komt terecht op de Nederlandse Antillen. Die ervaring speelt een belangrijke rol in zijn leven, want hij bezoekt een reeks van Latijns-Amerikaanse landen. Daar ziet hij armoede die zijn eigen jeugdervaringen doen verbleken. Later zal hij zich blijvend inzetten voor steun aan de vakbeweging in die landen.

Na zijn diensttijd keert hij terug in de tuinbouw, wordt eerst lid en daarna actief binnen de bond voor christelijke landarbeiders. In 1964 wordt hij bestuurder bij die bond en is hij kort lid van de gemeenteraad van IJsselmuiden. Tien jaar later maakt hij de overstap naar de vakcentrale, waar hij zijn organisatorische talenten inzet voor de reorganisatie van de vereniging. De Christelijke Besturenbonden worden onder zijn leiding gemoderniseerd en omgevormd tot CNV-afdelingen. Hij zet als eerste voorzichtige stappen op het pad van de vakbondsmarketing, want je moet mensen wel uitleggen dat zij vakbondslid moeten worden.

Henk Hofstede rechts achter het spandoek: “Hij begreep zijn Latijns-Amerikaanse vrienden en kwam met succes en volhardende overtuigingskracht voor hen op”…

Begin 1974 strandt de samenwerking tussen NVV, NKV en CNV. Dat einde leidt tot veel onzekerheid, die Hofstede van dichtbij meemaakt. Alles wat met de samenwerking had te maken, viel min of meer in duigen, ook de samenwerking rond de steun van Derde Wereld vakbonden. De CNV Actie Kom Over wordt – ook door zijn inzet – nieuw leven ingeblazen. Vakbonden worden door minister Jan Pronk aangemerkt als medefinancieringsorganisaties en dat biedt het CNV de mogelijkheid steun te geven aan tal van organisaties in het buitenland, ook aan de vakbeweging in Latijns-Amerika. Hij moest daarvoor binnen het CNV de nodige overtuigingskracht tonen. Het taalgebruik van Latijns-Amerikaanse CLAT kent in de ogen van veel CNV-ers nogal wat marxistische trekjes en dat past niet bij de christelijke mannenbroeders. Maar Henk denkt daar anders over. Nog als bondsbestuurder brengt hij ooit een bezoek aan Sicilië. Na afloop merkt hij op “Als ik hier zou zijn geboren, was ik ook communist geworden.” Hij begreep zijn Latijns-Amerikaanse vrienden en kwam met succes en volhardende overtuigingskracht voor hen op.

Razendsnelle technologische ontwikkelingen

In 1982 wordt Henk vice-voorzitter van het CNV. Hij wordt verantwoordelijkheid voor het arbeidsmarktbeleid en dat is in dagen van torenhoge (jeugd)werkloosheid geen sinecure. Hij laat in die rol zien niet stil te willen staan bij het verleden, maar hij kijkt vooruit. Zo neemt hij in het midden van de jaren ’80 het initiatief om CNV-leden vertrouwt te maken met de razendsnelle technologische ontwikkelingen en start hij een groot project, waarin voor- en nadelen van tal van veranderingen scherp in kaart worden gebracht. Het past bij zijn christelijk-sociale maatschappijbeeld: mensen helpen om weerbaar te zijn. In Nederland en in de Derde Wereld. Daarom is hij ook de initiatiefnemer van het secretariaat voor buitenlandse werknemers, de vreemdeling binnen de poort. Aandacht voor deze mensen, die vaak aan de onderkant van de arbeidsmarkt moeten ploeteren, is voor hem vanzelfsprekend en hij wil ook anderen – binnen en buiten het CNV – daarvan overtuigen.

In 1986 gaat CNV-voorzitter Harm van der Meulen met pensioen. Na het gebruikelijke gesteggel wordt Henk tot zijn opvolger gekozen. Het lijkt een mooie tijd om vakbondsvoorzitter te zijn, want de allergrootste zorgen over de oliecrisis uit de jaren ’70 en de daaropvolgende recessie lijken voorbij. Toch gaan de bezuinigingen in de sociale zekerheid door. In de zomer van 1991 kondigt het kabinet ingrijpende hervormingen in de WAO aan. De vakbeweging komt daar breed tegen in actie. In een felle toespraak op een volgelopen Malieveld laat hij zijn onvrede over de plannen duidelijk kennen. Hij maakt zich tot woordvoerder van duizenden WAO-ers: “De WAO-ers zijn het spuugzat”.

Kiezen voor de onderliggende partij, dus ook voor mensen die analfabeet zijn. Hij trekt eind jaren ’80 de kar van een project om mensen te leren lezen en schrijven. Het past op het eerst gezicht niet bij vakbondswerk, maar wel bij de manier waarop Henk naar de samenleving kijkt. Mensen helpen zichzelf te helpen. Een rode draad in zijn leven en werk.

Ledengroei

Henk heeft het economisch tij als vakbondsvoorzitter wellicht mee, de positie van het CNV in vakbondsland wordt er niet gemakkelijker op. De FNV ontwikkelde zich in een gematigder richting en het proces waarin andere christelijk-sociale organisaties kozen voor intensieve vormen van samenwerking met anderen maakte het er voor het CNV niet eenvoudiger op. Henk moest het gezicht van het aan een veranderende wereld duidelijk maken. Dat lukt, want na zijn afscheid kent het CNV meer leden dan bij zijn aantreden.

In 1992 kondigt hij zijn vertrek aan. Na bijna dertig jaar werken voor de christelijke vakbeweging vond hij het “wel welletjes”. Werk dat zijn tol had geëist gegeven zijn hartaanval in de loop van 1991. Toch kiest hij niet voor de geraniums. Hij blijft als voorzitter van het Regionaal Bestuur Arbeidsvoorziening Zuid-Oost Brabant betrokken bij de arbeidsmarkt. Van 1995 tot 2003 is hij lid van de Eerste Kamer, waar hij zich (opnieuw) laat kennen als een sociaal bewogen en betrokken man.

Het overlijden van Henk Hofstede sluit een tijdperk af. Hij was de negende voorzitter van het CNV en de laatste voorzitter uit de 20e eeuw die “uit de tijd is”. Een tijdperk, waarin de vakbeweging een grotere rol speelde dan in de 21e eeuw. Hofstede was een voorbeeld van een vakbondsbestuurder uit die eeuw. Hij begint als arbeiders, wordt kaderlid, dan bestuurder en klimt stap voor stap naar de top van de vakbeweging en daarmee naar het hart van de overlegeconomie. Hij doet dat op zijn eigen manier. Vriendelijk, soms wat ongemakkelijk en onhandig, maar vasthoudend en overtuigd van de noodzaak op te komen voor de zwakkere, de weerloze. Hij gaf gezicht aan de christelijk-sociale beweging in alle eenvoud als een tuinder die zaait, wiedt en oogst.

Piet Hazenbosch

Januari 2o20

Lees verder

Op deze website Henk Hofstede: ‘Je bent ook zelf verantwoordelijk voor wat je doet’.
Elders op internet een meer feitelijke levensbeschrijving