Het geheugen van de vakbeweging

Gijs Rijsdijk blikt terug

Een kaderlid wordt bondsbestuurder

Beginjaren tachtig nam ik als 32 jarige metselaar /tegelzetter deel aan de 3-jarige voortgezette kaderopleiding (VKO) van FNV Bouw. De opleiding stond onder leiding van scholingsmedewerker Louis Groen en bestuurlijk onder verantwoordelijkheid van bondsbestuurder Jaap van de Linden. Zij werden bijgestaan door beleidsmedewerkers Jeroen Sprenger, Dick van Haaster en districtsbestuurder Bram Visser. Later bleek wat een illuster stel dat was, maar voor mij was dat toen nog niet echt helder.

Gijs Rijsdijk (links)Gijs Rijsdijk (links)

Tijdens de introductiebijeenkomst van de VKO bleken enkele deelnemers al langere tijd werkloos of in combinatie daarmee in de WAO. Uit hun bijdrage bleek hoe erg werkloosheid  in de gezinnen werden ervaren. Zelf kende ik toen werkloosheid niet aan de lijve, maar ook niet van mijn zeven broers die ook allemaal in de bouw werkten, met name als stucadoor. Mogelijke reden hiervan is dat er hoofdzakelijk bij kleine bedrijven aannemers of onderaannemers werd gewerkt. Ik heb wel in 1980 enkel dagen gestaakt in het kader van FNV acties rond de prijscompensatie. Bij het bedrijf waar ik toen werkte, 9 man personeel allemaal vakbondsleden, was ik de enigste. Ik voelde me als bondsraadslid mede verantwoordelijk voor de oproep de acties te ondersteunen en ook verplicht actie te voeren. Het object waar ik toen staakte betrof een uitbreiding van een woonhuis aan de straatweg Dordrecht /Moerdijk. Het liep toch wat vertraging op wat de bewoners me meer kwalijk namen dan de werkgever.
Het startpunt van mijn verhaal, september 1980 is bewust gekozen, omdat de kaderopleiding behoorlijk cruciaal is in mijn vakbondswerk. In Dordrecht vormen we in het afdelingsbestuur een werkgroep werkgelegenheid. In 1983 is in de bouw  de werkloosheid op een hopeloos hoogtepunt en houdt de bondsraad een 3-daagse studie conferentie. Op de begeleidende brochure de kreet: Een werkloze bevolking is een ramp .Maar een werkloze regering is een misdaad. Twee citaten uit de brochure om de sfeer weer te geven: “Onze opstelling als vakbeweging kan alleen maar links zijn. Links zijn is voor mij toekomst gericht, is uit op vernieuwing van zaken,die vernieuwing behoeven in het belang van grote groepen mensen,die in onze maatschappij materieel en geestelijk nog altijd tekort worden gedaan. Rechts is altijd meer gericht op het, koste wat kost, behouden van bezit,kennis en machtspositie.”  Een uitspraak van oud-bondspenningmeester Huub Jacobs 1972. Van Jeroen Sprenger deze, nu weer actuele: De vakbeweging kan zich niet permitteren onverschillig te staan tegenover de politieke verhoudingen. Het zijn de politieke verhoudingen die bepalend zijn voor de verdeling van de lasten,die de oplossing van de huidige economische crisis met zich mee brengt”.
In 1982 was een ernstig conflict ontstaan met de PvdA-ers Den Uyl en Dales over bezuinigingen op de ziektewet. De vakbeweging heeft dat toen glorieus gewonnen. Het gelag van verder gaande bezuinigingen werd later en tot vandaag de dag betaald. Na een crisis is de sociale zekerheid het bokje, is mijn stelling. Nu ontwikkelt zich het AOW scenario. Het lijkt op het ziektewet conflict. De toppen van links geörienteerde partijen en de vakbeweging lijken niet goed te communiceren tot schade van beide denk ik.
In Dordrecht komen begin jaren tachtig naast het uitkeringsgerechtigdenwerk ook de CentrumDemocraten op. In het afdelingsblad van januari 1983 schrijf ik daar een column tegen. Hij zou nu tegen Wilders geschreven kunnen zijn. Kern van mijn verhaal toen. Stemmen op de CD lost onze problemen niet op. Toch zijn de problemen groot. De werkloosheid eist ook in Dordrecht zijn tol. In advertenties bieden vakmensen zich aan. Als je werkt wordt veel van je gevraagd. Mondje dicht, anders krijg je de zak.
In Dordrecht is een grote Turkse gemeenschap ontstaan. Zij zijn de opvolgers op de arbeidsmarkt van grote groepen terugkerende Spanjaarden, Italianen en Grieken. Tegen die ontwikkeling zetten de CentrumDemocraten zich af. In 1983 wordt er door de ambtenaren gestaakt. Bij ons afdelingskantoor worden als reactie daarop de ruiten ingegooid. De vuilnis zakken lagen binnen. Het afdelingsbestuur hield het hoofd koel. Het kantoor moest open blijven om de grote stroom werklozen op tijd hun uitkering te kunnen geven.
In de bondsraad, toentertijd gezien het belang van de bouwsector nog vaak bezocht door een verslaggever van het journaal, zegt voorzitter Bram Buijs iets over de relatie van de loonontwikkeling in de marktsector en de arbeidsvoorwaarden van ambtenaren. Dit valt niet echt goed. Bij de ABVA is toch al twijfel of hun acties worden gesteund door collega-bonden.
In de kaderopleiding bespreken we deze ervaringen. De Bouw en Houtbond FNV brengt de brochure uit Werken aan herstel – Niet breken maar Bouwen. Vol tips om lokaal aan de slag te gaan met werkgelegenheid. Ook op vakcentraleniveau bruist het. Op 11 juni 1983 is er een demonstratie in Utrecht tegen het beleid van het kabinet-Lubbers. Samen met mijn broer Bertus en zijn vrouw Els doe ik mee.
Ondertussen zet de bond zich in voor werkloze eigenhuisbezitters via een aandacht trekkende actie tegen het opeten van het eigenhuis. Oud-CNV-bestuurder Louw de Graaf was als staatssecretaris daarbij onze niet  erg geliefde tegenspeler. De actie was succesvol. Er kwam een vermogensvrijstellingsregeling voor huisbezitters in de bijstand.
Door de werkloosheid kwam ook de sollicitatieplicht ter discussie. Uiteindelijk werd die eind 1983 afgeschaft voor de 57,5 jarigen. Ze verdwijnen ook uit de WW-tellingen wat het beeld cijfermatig weer wat rooskleuriger maakt. Grote delen van deze groep werklozen zouden geen kans meer hebben om ooit weer aan de slag te komen, wat tot verbittering leidde bij vele getroffenen. Ik vrees dat als gevolg van de huidige crisis ook dit weer versterkt gaat gebeuren.
Als VKO-groep wonen we in 1982 met elkaar een debat bij in een boerderij te Huizen tussen bondsbestuurder Joop van der Glas en minister Marcel van Dam over de werkgelegenheidspolitiek in de bouw. Het was een bijzondere ervaring om een tv-opname voor Brandpunt bij te wonen. Joop bracht het er goed vanaf.
Via een een grote CAO staking in 1985 en ook de daarop volgende cao’s moesten de afspraken uit het akkoord van Wassenaar, de uitruil van prijscompensatie tegen arbeidstijdverkorting, worden ingevuld. Een gemiddeld 36-urige werkweek en verlaging van de VUT leeftijd naar 57 jaar, was het resultaat. Deze uitkomsten konden alleen tot stand komen door eens in de 5 jaar acties en stakingen te voeren. In datzelfde jaar dringt de crisis door tot het bedrijf, twaalf man personeel, waar ik werk. Er ontstaat onrust en samen met een collega, Henk Verdonk die voorzitter is van de Hout- en Bouwbond CNV, dwingen we een personeelsbijeenkomst af, waar de leiding openheid van zaken geeft. De zaak komt uiteindelijk goed. Er vertrekken twee collega’s, die elders werk vinden.
In de bondsraad zijn heftige discussie over het repareren van de verlagingen van de uitkeringen van 80 naar 70%. Ik ben daar ook groot voorstander van. Het toenmalige bondsbestuur voelt er niets voor. Later vindt het wel zijn plek en wordt het ook her en der deels gerealiseerd.
Op plaatselijk niveau organiseert de afdeling FNV Dordrecht op 25 februari 1986 een verkiezingsmarkt en themaavond over Kiezen voor nieuwe kansen.. FNV Beleidsuitgangspunten voor de jaren 86-90 Ik had daar veel energie in gestoken. Bouwbondbestuurder Jaap van der Linden zit voor en FNV-districtsbestuurder Ton Lafeber leidt het forum. Kamerleden en lokale politici hadden hun medewerking toegezegd. Er zijn 175 belangstellenden. Totaal onverwacht overlijdt minister Koos Rietkerk op 20 februari. In Den Haag leidt dat tot veel commotie, verdriet en geschoktheid. De landelijke politici zeggen allemaal af. Na veel intern overleg wordt besloten toch de avond te laten doorgaan. Elske ter Veld komt uiteindelijk toch nog om 21 uur ‘s avonds voor het debat. De avond wordt een succes. Deze crisisperiode komt kort erna teneinde. Op naar de volgende …
De kaderopleiding eindigt in het voor jaar van 1984. Enkele deelnemers bleven werkloos en werden actief in het uitkeringswerk. Anderen gingen door in het OR-werk. Eén werd later wethouder, drie gingen werken als bestuurder bij de bond van wie er twee in het bondsbestuur eindigden.
Met het illustere stel ging het als volgt. Jaap van der Linden ging in mei 1994 met de VUT en is nu actief als VHV-voorzitter.  Louis Groen werd ook bestuurder bij FNV Bouw en van daaruit algemeen secretaris bij de FNV. Hij werkt nu bij de stichting Arbouw.  Jeroen Sprenger stapte in 1999 over naar het ministerie van Financiën. Dick van Haaster werd ook bondsbestuurder en sloot op 1 juni 2009 als bondsvoorzitter van FNV Bouw zijn vakbondscarričre af. Bram Visser werd ook Bondsbestuurder en later vice-voorzitter van FNV Bouw. Hij ging in 1998 met de VUT.
Gijs Rijsdijk
Eerder gepubliceerd in de VHV Nieuwsbrief september 2010