Het geheugen van de vakbeweging

Geschiedenis van medezeggenschap en ondernemingsraad – deel 1

Deel 1 – De vooroorlogse ontwikkeling

2015 is een feestelijk jaar voor de medezeggenschap want de Wet op de ondernemingsraden bestaat 65 jaar. Tien jaar geleden heeft minister A.J. de Geus geprobeerd met het wetsontwerp Wet Medezeggenschap Werknemers de WOR met vervroegd pensioen te sturen. Vanwege een enorm verzet uit het veld heeft De Geus het wetsontwerp op 30 september 2005, de dag voordat het in de Kamer behandeld zou worden teruggetrokken. Toen is gebleken dat de ondernemingsraad en de WOR net zo stevig in ons arbeidsbestel staan als het Koninklijk Huis in de Nederlandse samenleving.

Harry Peer tijdens zijn college in het kader van de VHV Leergang 2015Harry Peer tijdens zijn college in het kader van de VHV Leergang 2015

Inleiding

Dit jaar is een feestelijk jaar voor de medezeggenschap want de Wet op de ondernemingsraden bestaat 65 jaar. Tien jaar geleden heeft minister A.J. de Geus geprobeerd met het wetsontwerp Wet Medezeggenschap Werknemers de WOR met vervroegd pensioen te sturen. Het belangrijkste bezwaar tegen dit wetsontwerp was dat de bestuurder aan het begin van elke nieuwe zittingsperiode van een ondernemingsraad met de leden zou kunnen gaan praten over hun rechten voor de komende periode. Vanwege een enorm verzet uit het veld heeft De Geus het wetsontwerp op 30 september 2005, de dag voordat het in de Kamer behandeld zou worden teruggetrokken. Toen is gebleken dat de ondernemingsraad en de WOR net zo stevig in ons arbeidsbestel staan als het Koninklijk Huis in de Nederlandse samenleving. De lopende acties van studenten in Amsterdam voor transparantie in de bedrijfsvoering van de universiteit en voor democratisering tonen aan dat medezeggenschap ook onder jongeren volop in de belangstelling staat.  
Wat huizen betreft. In het huis van de geschiedenis zijn vele kamers. Voor mij grenst de kamer van de vakbeweging zonder deur aan die van de kamer van de medezeggenschap in bedrijven. De begrippen ondernemingsraad en medezeggenschap worden vaak losjes door elkaar gebruikt. We weten dat de ondernemingsraad een vertegenwoordiging van het personeel is die overleg voert met de bestuurder van de onderneming. Medezeggenschap heeft een grotere reikwijdte.

Eerste terugblik

De periode tot aan de Tweede Wereldoorlog afrondend. Waarom kijken velen in de vakbeweging met een kritisch oog naar de kernen?  Vakbondsmensen kunnen er natuurlijk geen bezwaar tegen hebben dat de ondernemer bijgestaan door zijn medewerkers tot betere regelingen, een wat humaner sociaal beleid of veiliger arbeidsomstandigheden probeert te komen. Dat willen de arbeiders tenslotte zelf ook. Wanneer een vakbond zoiets op gang brengt zoals bij Verkade in 1916 dan heeft hij bedoeld of onbedoeld toch wat bereikt. Wanneer de ervaring van kernleden zelf is dat als het erop aankomt je weinig hebt in te brengen, dat je dan geen bevoegdheden hebt, dan ligt het voor de hand dat er kritiek komt en dat werknemers dan proberen terug te vallen op een goede cao.
De essentie van de zaak gaat echter dieper: vereenzelvigt de werknemer zich volledig met het organisatiebelang of is hij/zij in staat over de grenzen van het eigen bedrijf  heen te kijken en zich te verbinden met bredere arbeidersbelangen. Die verbinding vindt plaats met het afsluiten van collectieve arbeidsovereenkomsten. Ondernemingen hebben ook baat bij cao’s. Ze staan in concurrentie met elkaar. Wanneer arbeidsvoorwaarden in een bedrijfstak gelijk oplopen kunnen ondernemers gemakkelijker aan kostenplanning doen en zijn ze verzekerd van arbeidsvrede tijdens de looptijd van de cao. Werknemers in dezelfde sector hoeven bij een  cao niet op loonhoogte met elkaar te concurreren. Dat werkt over het algemeen loondrukkend. We laten de actualiteit van de schijnconstructies waarmee werkgevers de cao proberen te ontduiken buiten beschouwing. Een cao is een vorm van solidariteit. Het bedrijf wordt ertoe aangezet om zich meer in te zetten voor waar het echt om gaat: kwaliteit van product of dienstverlening, snelle levertijd van producten, service, enzovoort.
Sociaal gezinde ondernemers willen een goed functionerend bedrijf waarbij inbreng van het personeel belangrijk is. Het past bij het ideaal van de harmonieuze bedrijfsgemeenschap van katholieken en protestanten. Socialisten zijn van mening dat elke onderneming te maken heeft met de ingebouwde tegenstelling kapitaal – arbeid. Met name vanuit  NVV – zijde horen we geluiden over de kernen als obstakels voor de belangenbehartiging en de emancipatie van arbeiders. Waar alle drie vakcentrales zich in kunnen vinden is de cao die zowel ten aanzien van arbeidsvoorwaarden en allerlei andere regelingen als de medezeggenschap veel voor personeel en kernen kan betekenen.
Naar het volledige college (in pdf)

VHV Leergang 2015 – College 3 – Harry Peer – Geschiedenis van medezeggenschap en ondernemingsraad