Het geheugen van de vakbeweging

Fred van Leeuwen, van 1981 tot 2019 algemeen secretaris van International Federation of Free Teachers Unions / Education International


Fred van Leeuwen, 38 jaar algemeen secretaris onderwijs-internationale

In juli 2019 heeft Fred van Leeuwen afscheid genomen van de internationale vakbondswereld. Dit jaar is het precies 38 jaar geleden dat hij in functie werd gekozen tot algemeen secretaris van de International Federation of Free Teachers Unions, de IFFTU. Die uitverkiezing vond plaats bij het IFFTU congres dat in december 1981 werd gehouden in Panama City. Wouter van der Schaaf blikt daarop terug.

De IFFTU was begin jaren tachtig één van de vier wereldorganisaties van onderwijsvakbonden. Het was koude oorlogstijd dus was er ook een communistische internationale van onderwijsbonden geleid vanuit Moskou. Het was de tijd van de verzuiling en dus was er ook een – vooral door Nederlandse bonden – aangestuurde internationale van Christelijke onderwijsbonden. De derde was de internationale waarbij het vakbondskarakter ondergeschikt was aan de beroepsmatige kant, de professionals. In Nederland was het Nederlands Genootschap van Leraren hierbij aangesloten.

Vertegenwoordiger van onafhankelijke onderwijsbonden

De IFFTU manifesteerde zich als de ware vertegenwoordiger van onafhankelijke vakbonden. Bonden die niet werden geleid door geloof – Communistisch of Christelijk – maar door zelfstandigheid en politieke ongebondenheid. Op dat laatste viel natuurlijke wel het nodige af te dingen – met door de overheid gecontroleerde leden als in Indonesië –  maar zo werd het wel verkondigd. In Nederland was de ABOP lid van de IFFTU.

Wouter van der Schaaf, auteur van dit artikel

Precies een jaar voorafgaand aan het congres van december 1981 stierf André Braconier, de algemeen secretaris van de IFFTU. Deze Belg runde feitelijk een eenmanszaak. Met een andere Belg, een Vlaming, als secondant. Die laatste zou in de ogen van sommigen de opvolger van Braconier moeten worden. Maar de grote spelers in de IFFTU hadden daar geen trek in. Zij – met name de (West)-Duitsers en de Amerikanen – wilden de IFFTU in de vaart der volkeren opstoten. Zij wilden een versterking van de  onafhankelijke en sociaaldemocratische onderwijsvakbeweging als tegenhanger van de communistische en door de overheid gecontroleerde vakbeweging in (voornam,elijk Oost Europa. Daarbij vonden zij de voorzitter van de ABOP aan hun zijde. Jan van den Bosch schoof voorafgaand aan het congres in Panama Fred van Leeuwen – toen internationaal secretaris van de ABOP – naar voren. Jong – 29 jaar – ambitieus, met talenkennis en zeker nog te beïnvloeden. In de aanloop naar het congres kon hij al vast kennis maken met de werkwijzen van het IFFTU kantoor in Brussel.

Onzekere uitkomst

De ABOP – feitelijk: de voorzitter ervan, want internationaal werk was zijn domein – rekende op een succesvolle uitkomst, maar het bleef lang onzeker of met name de Amerikanen hun toezegging gestand zouden doen. Ook bleef onzeker of de Belg, Eric Vanderveeken, niet alsnog zou proberen een kans te wagen om algemeen secretaris, de hoogste functie binnen de organisatie, te worden. Niets kon aan het toeval worden overgelaten en dus besloot Van den Bosch een sterke delegatie af te vaardigen. Hij zelf vond Panama te ver en vliegen te eng en vaardigde Chris van Beekveld af vanuit het ABOP dagelijks bestuur. Wouter van der Schaaf ging als medewerker mee. Voor de derde positie was iemand nodig die de Amerikanen goed in de gaten kon houden. Het oog viel op een medewerkster van Het Schoolblad en Amerikaanse van geboorte. Kort voor vertrek kondigde zij aan zwanger te zijn en geen risico te willen nemen. Een noodgreep was nodig. Piet Jeuken, internationaal medewerker van de FNV werd gevraagd. Zijn internationale netwerk was groot. Bovendien, de noodzaak om met name bonden in ontwikkelingslanden te overtuigen om voor Van Leeuwen te stemmen nam toe. De Amerikanen vonden het kennelijk ongewenst dat de homosexueel Van Leeuwen een internationale organisatie zou leiden. Als zij die koers zouden volhouden zouden zij zeker vanuit Afrika en Azië medestanders vinden. “Europa” verzette zich hevig en Van Leeuwen werd gekozen.

Congres zonder documenten

Het werd een congres zonder veel documenten. De vrachtvervoerder slaagde er in alle vanuit Brussel opgestuurde congresdocumenten nog net voor de slotceremonie door de douaneautoriteiten van Panama te loodsen. De belangrijkste werden provisorisch ter plekke gekopieerd. Van Leeuwen begon zijn internationaal leiderschap in de onderwijswereld. Een leiderschap dat een periode van dertien congressen en bijna vier decennia zou omspannen.

Bij terugkeer uit Panama maakte de ABOP delegatie een tussenlanding in Londen. Daar hoorden zij het bericht dat Generaal Jaruzelski de macht in Polen naar zich had toegetrokken. De onafhankelijke vakbond Solidarnosc en Lech Walesa werden hardhandig opzij geschoven.

Wouter van der Schaaf

Juli 2019