Het geheugen van de vakbeweging

Herdenking op zaterdag 25 februari

Februaristaking blijft inspiratiebron!

Bij de Dokwerker in Amsterdam wordt op zaterdag 25 februari 2017 opnieuw de Februaristaking 1941 herdacht. Ook de VHV zal dit jaar weer aanwezig zijn. Kunstschilder en acteur Jeroen Krabbé zal er het woord voeren en er is een voordracht van woordkunstenaar Gershwin Bonevacia.

De Februaristaking van 1941 heeft wereldwijd grote indruk gemaakte. Het werd de enige algemene politieke staking in Europa tegen de anti-Joodse maatregelen van de bezetter. De staking groeide uit tot een inspiratiebron voor verzet en medemenselijkheid. Vele tienduizenden burgers legden uit solidariteit met de vervolgde joodse bevolking het werk neer in Amsterdam, de Zaanstreek, Hilversum, Utrecht, Haarlem, Velsen en Weesp. Uit bewondering hiervoor schonk Koningin Wilhelmina na de oorlog Amsterdam het devies: ‘Heldhaftig, vastberaden, barmhartig’, een tekst die sindsdien toegevoegd is aan het stadswapen. De VHV roept haar vrienden op om deel te nemen aan het defilé langs de Dokwerker omdat we in ons denken en handelen pal blijven staan voor de beginselen waarvoor de stakers opkwamen: niet dulden dat medeburgers worden gedemoniseerd, ontrecht, mishandeld en vervolgd, omdat ze tot een bepaalde groep behoren.

Aanleiding

Zaterdagmiddag 22 februari 1941 werden het Waterlooplein en het Jonas Daniël Meyerplein in de ‘Jodenhoek’ door Duitse militairen afgezet. Joodse mannen en jongens werden hardhandig aangehouden en weggevoerd. De volgende dag volgde een tweede razzia. Op dat moment was de wekelijkse zondagsmarkt aan de gang, waardoor ook veel niet-joden getuige waren van de arrestatie van honderden joden. Een dag na de razzia’s gingen werknemers in Amsterdam en omstreken in staking. De bezetter sloeg deze staking hardhandig neer. Daarbij vielen doden en gewonden. Korte tijd later werd een aantal verzetsstrijders ter dood veroordeeld en doodgeschoten.

Een foto

Onderstaande foto is genomen tijdens een razzia in Amsterdam in februari 1941. Een aantal geknielde joodse mannen wordt onder schot gehouden door een Duitse soldaat. Eén van hen wordt door Duitse militairen over het plein gejaagd. Tijdens de februarirazzia’s in Amsterdam zijn 427 joodse mannen en jongens gevangen genomen en opgesloten in kamp Schoorl (bij Alkmaar) en daarna gedeporteerd naar het concentratiekamp Buchenwald in Duitsland. Tientallen van hen stierven hier. In juni 1941 werden de andere gevangenen naar het concentratiekamp Mauthaussen in Oostenrijk gebracht. Slechts één van hen zou de oorlog overleven.

De schrijver Willem Wilmink schreef er het gedicht Een Foto over deze razzia over.   

De foto die Willem Willink tot zijn gedicht over de razzia die de aanleiding was voor de Februaristaking heeft geïnspireerd

Van die razzia’s zijn foto’s
Jonas Daniël Meijerplein
waar de Duitse militairen
joden aan het treiteren zijn
Een bange man met keurige
schoenen
lange jas en vlinderdas
wordt over het plein gedreven
of het daar een veemarkt was

Kijk, daar staan drie Duitse
soldaten
met een spottend lachje bij
en daar kijkt een vierde Duitser
misschien toch beschaamd, opzij

 Stel je voor je zag die foto
van de man met vlinderdas
en je zou opeens ontdekken
dat het je eigen vader was

Soms moet ik er ook aan denken
hoe het die andere zoon vergaat
die ontdekte, kijk mijn vader
is die lachende soldaat

Informatie

Start om 16.45 uur. De herdenking begint om 16.45 uur; het defilé langs de Dokwerker aan het Jonas Daniël Meijerplein om 17.00 uur. Ieder kan een bloemstuk of bloemen leggen. De bloemstukken kunnen vanaf 12.00 uur bezorgd worden in de Mozes en Aäronkerk aan het aangrenzende Waterlooplein en daar tot 17.00 uur worden afgehaald. In de kerk zijn foto’s te zien van de razzia’s die de directe aanleiding vormden voor de staking. Voor mensen die slecht ter been zijn wordt weer een tent met zitplaatsen neergezet. Vooraf aanmelden daarvoor is niet nodig. Daarnaast is er een vak voor genodigden. Er is een doventolk aanwezig.

Kees van Kortenhof

Februari 2017