Het geheugen van de vakbeweging

De veel besproken buitenplaats Oudeweg in Doorn

Huisvesting van het AC de Bruijn Instituut

In de serie Landgoederen van de Stichtse Lustwarande publiceert De Kaap/Stichtse Courant over bekende, minder bekende, maar altijd bijzondere landgoederen van de Stichtse Lustwarande. Op 5 november 2015 is de aandacht gericht op de Oudeweg, het buiten waarin van 1945-1986 het AC de Bruijn Instituut is gevestigd, het scholingsinstituut van achtereenvolgens KAB, NKV en FNV. Duizenden vakbonds- en onderneminsgraadsleden hebben daar de scholing gekregen voor een actieve rol in bond en bedrijf. Legendarisch is de naoorlogse bestuurdersopleiding geweest, waar jonge kaderleden zijn opgeleid voor een belangrijke rol bij onder meer de vorming van de FNV. Het artikel is van de hand van Annet Werkhoven.

Het AC de Bruijn Instituut, foto van De Kaap / Stichtse CourantHet AC de Bruijn Instituut, foto van De Kaap / Stichtse Courant

Oudeweg ligt tussen Doorn en Driebergen. Tussen? Niet echt natuurlijk, maar het is wel een typisch ‘grensgeval’. Het volgende is namelijk aan de hand: Oudeweg is tussen 1836 en 1838 in op­ dracht gebouwd door de eigenaar van kasteel Sterkenburg, dat destijds een zelfstandige heerlijkheid was, maar al weer geruime tijd bij Driebergen-Rijsenburg hoort. Ook Doorn­ veld, ’t Sand en het Warandehuis (Beuken­ rode) waren lang in bezit van de kasteelheer van Sterkenburg. Nu horen bovenstaande buitens, inclusief Oudeweg, allemaal bij Doorn, behalve kasteel Sterkenburg…

Verschillende eigenaren

A. Godin van Westrenen, de eigenaar en bewoner van kasteel Sterkenburg, kocht in 1830 achttien hectare, overwegend bouwgrond van Cornelis van Dijk, een landbouwer. Op dat land stond een boerenhofstede met de naam Oudeweg. Deze boerenhof stede werd afgebroken en een nieuw buiten werd op dezelfde plek gerealiseerd. Vanaf 1841 verhuurde de familie Godin van Westrenen Sterkenburg aan de familie Kneppelhout en ging op Oudeweg wonen. Voordat Oudeweg en vijftien hectare grond aan de Cothense familie Van Beeck Calkoen werd verkocht was aan de Ster­ kenburgerlaan de villa met de toepasselijke naam ‘Nieuweweg’ gebouwd in opdracht van de Van Westrenens. Vanaf 1855 hoorde Oudeweg ook niet meer bij Sterkenburg.
Na twaalf jaar kocht de Amsterdamse bankier A. M. Th. Labouchčre Oudeweg. Deze familie heeft tot 1905 Oudeweg bewoond. Toen Oudeweg vervolgens verkocht werd aan W. graaf van Hogendorp was het landgoed nog maar negen hectare groot. Veel grond was in de tussentijd verkocht aan de buren die villa Boschwijk hadden laten bouwen. Van Hogendorp liet Oudeweg meteen verbouwen. De ingang werd verplaatst van de zijgevel naar de noordgevel aan de Driebergsestraatweg en boven de bordestrap werd een balkon gemaakt. Ook de achtergevel werd aangepakt. Daar kwam een prachtige veranda, waar heerlijk in de zon gezeten kon worden. De architect die verantwoordelijk was voor deze verbouwing was J. C. Wentinck uit Schalkwijk. Toen Van Hogendorp stierf, verkochten zij Oudeweg in 1927 aan de heer M. C. van Houten, een kapitein bij de koninklijke marechaussee en belast met de bewaking van ex-keizer Wilhelm II. Toen de ex-keizer in 1941 stierf vertrok ook de heer Van Houten uit Oudeweg.

En toen…

In De Kaap van 5 februari 1970 schreef E.P. M. (Ben) Princen, directeur van het A.C. de Bruijn-instituut als reactie op een verhaal van E. J. Demoed eerder in die krant: “In 1945 komt huize Oudeweg ter beschikking van de A.C. de Bruijn-Stichting. Op het buitengoed is een cursushuis gebouwd, dat in 1965 gereed kwam. De schilderachtige gracht langs de straatweg moest toen helaas gedempt worden.”

A.C. de Bruijn-instituut (1945-1986).

Het A.C. de Bruijn-instituut was een vormingsinstituut van de Katholieke Arbeidersbeweging (KAB).In 1947 kregen instituut en stichting de naam van de voorzitter A.C. de Bruijn. Vanaf 1980 was het A.C. de Bruijn-instituut een vormingsinstituut van de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV). Huize Oudeweg
is dus een kantoorgebouw geworden, zoals zoveel buitenplaatsen na de Tweede Wereldoorlog. Het gebouw heeft, nadat het A.C. de Bruijn-instituut vertrok, ook jarenlang gefungeerd als hoofdgebouw voor een asielzoekerscentrum. De barakken achter het huis werden bewoond door de asielzoekers. Ik herinner me nog goed de speeltuin in de voortuin van Oudeweg. Deze situatie duurde voort totnmongeveer 2005. Daarna viel het doek voor Oudeweg: het kwam leeg te staan en verloederde ziender ogen. Een aantal Jaren geleden werd het uiteindelijk wel gerestaureerd en zag het er weer mooi uit. Maar de plannen om het pand weer als kantoor in gebruik te nemen zijn uiteindelijk niet gerealiseerd. En weer sloeg de verloedering toe. We hebben allemaal kunnen zien hoe het pand gaandeweg weer in verval raakte.

En nu…

Gelukkig heeft Oudeweg nu nieuwe eigenaren gekregen die de buitenplaats weer in oude luister willen herstellen. Dat is natuurlijk niet van de een op de andere dag gerealiseerd. Een grote wens is om het kantoorgebouw weer om te bouwen tot woonhuis. Daar was het prachtige buiten­ natuurlijk van oorsprong ook voor bedoeld. En zittend op de zonnige veranda aan de achterkant van het huis kan ik me ‘wonen op Oudeweg’ ook prima voorstellen, want ook de tuin wordt weer een echte Engelse Landschapstuin met boomgroepen en zichtlijnen.
Annette Werkhoven

Geraadpleegde literatuur

 E.J. Demoed: In een lieflijk landschap (Zaltbommel 1974);
F. Gaasbeek en S. van Ginkel-Meester: Driebergen-Rijsenburg (Zeist 1996);
M. Laman: Doorn. Geschiedenis en architectuur (Zeist 1995);
De Kaap van 5 februari 1970 via het Regionaal Historisch Centrum Zuid-Oost Utrecht;
Historisch en actueel beeldmateriaal: Het Utrechts Archief en Annet Werkhoven.
Eerder gepubliceerd in De Kaap / Stichtse Courant, 5 november 2015