Het geheugen van de vakbeweging

ABOP-voorzitter Ella Vogelaar (midden) tijdens de FNV-demonstratie ‘Het kan anders, beter! op het Museumplein 8 oktober 1988. Links van haar Mária van Veen (Vrouwenbond FNV) en Florian Diepenbrock (Kunstenbond FNV)

Herinneringen van Wouter van der Schaaf aan Ella Vogelaar(1949-2019)

De drang tot eigenstandig denken

En dan komt de vraag van Ella Vogelaar. Ze kijkt me aan met vriendelijke, open blik. “Vertel eens. Wat ga je zeggen wanneer je bij een afdeling van de ABOP een inleiding moet houden over een onderwerp waar je eigen mening nogal afwijkt van het standpunt van het hoofdbestuur. Wat doe je dan?” Zo’n vraag. Daar zit ik dan. Als sollicitant bij de ABOP met zes bestuurders en medewerkers tegenover mij. Wat ik geantwoord heb? Ik zal wel iets gekronkeld hebben.

Die vraag van Ella kwam niet uit het niets. Haar vraag schetste het dilemma waar elke bestuurder – en ook zij dus – permanent mee worstelt. Waar begint mijn mening te wringen met de mening die ik moet uitdragen. Als medewerker van de ABOP heb ik Ella leren kennen als een voorzitter die inmiddels was losgekomen van het centralistisch democratisch gedachtegoed waar zij begin jaren zeventig nog een aanhangster van was. Zij kwam los, juist door die drang tot eigenstandig denken.

Duo-voorzitterschap

Johan Terpstra (1947-2018), vice-voorzitter van de ABOP / AOb

Die eigenzinnigheid bracht haar op korte termijn vaak in de problemen. Zij ambieerde een duo-voorzitterschap van de ABOP met Johan Terpstra. De ABOP kon er niet achter staan, ook al promootte de bond een gedeeld leiderschap in de pas gevormde basisscholen. Waarom dan niet in de leiding van een onderwijsbond?, was haar redenatie.

Eigenzinnigheid en durf. Want welke voorzitter zou het aandurven een opdracht te geven aan een stel onafhankelijke buitenstaanders over de toekomst van het onderwijs? Een verzameling meningen met als uiteindelijke titel “De bedrijvige school”. De bond serveerde het in al zijn behoudzucht af als ´een interessante bijdrage aan de discussie´. Een discussie die nooit kwam.

Heilige huisjes zijn er in de vakbeweging te over. Opinies die uitharden tot dogmata. Uitgangspunten die leiden tot ´Prinzipienreiterei´. Naar mijn ervaring had Ella daar een behoorlijke hekel aan. Als voorbeeld het onderwijs in eigen taal en cultuur (OETC) aan basisschoolleerlingen met ouders uit Marokko en Turkije. OETC werd gekozen vanuit de gedachte dat deze leerlingen binding zouden blijven houden met hun achtergrond. Het was een hard standpunt van de Abop. Maar kwam dat wel overeen met de realiteit? Zo´n vraag boeide Ella. Op zoek naar ervaringen met integratie maakte zij als voorzitter van de Abop ook een reis naar Israël. Een reis die ik ervoer als typerend voor haar manier van werken.

Zoekend naar nieuwe antwoorden

Wouter van der Schaaf, auteur van dit artikel

Waar voor andere voorzitters het internationale werk zich nogal vaak kenmerkt door gezelligheid, goed eten en drinken en risicoloze gesprekken, ging Ella alleen maar voor de inhoud. ´Small talk´ was haar volkomen vreemd. Tijdens ons hele verblijf was zij mateloos geïnteresseerd, stelde dwingende vragen, zocht naar nieuwe antwoorden. Vooral het thema ‘hoe om te gaan met het onderwijs aan nieuwe immigranten’ had haar belangstelling. We bezochten veel scholen, spraken experts en beleidsmakers. Zonder uitzondering lieten zij zien dat ‘onderdompeling’ in het nieuwe land voor hen primair stond. Onderdompeling in de taal en de gewoonten van het immigratieland. Ella stelde eindeloos veel vragen. Kritisch, speurend, zoekend naar een antwoord. Wie probeerde te ontwijken kreeg met haar ongenoegen te maken.

Ella ten voeten uit. Nooit genoegen nemend met een half of ontwijkend antwoord. Altijd zoekend en gravend. Daarmee nam zij risico’s. Niets makkelijker dan voortkabbelen met de stroom. Het maakte het werkleven zonder twijfel boeiend, maar even zozeer moeilijk. Zij was hard voor zichzelf. En hard voor mensen in haar werkomgeving die wél dachten te kunnen opteren voor de gemakkelijke denkroute. Die types kon zij niet verdragen. Kon zij hard voor zijn. Zij, altijd zoekend naar verdieping en dan na gemaakte keuzes voor 100% die koers aanhouden.

Zo herinner ik mij haar en verdient zij het grootste respect.

Wouter van der Schaaf

Beleidsmedewerker Algemene Bond van Onderwijzend Personeel / Algemene Onderwijsbond

November 2019