Het geheugen van de vakbeweging

CFO wilde tweemaal uit CNV stappen

Over de geschiedenis van de CFO en CNV Publieke Zaak 1975 – 2015

In 1975 stemden de bondsraden van de protestantse ambtenarenbond NCBO en de katholieke ARKA in met de oprichting van de federatie CFO. Het zou nog tot 1 januari 1980 duren voordat de nieuwe vakbond CFO werd opgericht.

Inmiddels hadden ook de verpleegkundigen zich aangesloten. Dat het zo lang duurde had deels te maken met de toen nog bestaande gevoeligheden tussen rooms-katholieken en protestanten maar ook met de totaal verschillende structuren van beide bonden. Bovendien moest de christelijke vakbeweging zich vanaf 1975 opnieuw uitvinden nadat de federatievorming tussen NKV, CNV en NVV was mislukt.
In Met Hart & Ziel beschrijft Jan Spijk de roerige geschiedenis van CFO en CNV Publieke Zaak door middel van een serie gesprekken en interviews en berichten en foto’s uit voorbije vakbondsbladen. Door het 210 pagina’s tellende boek slingert zich een indrukwekkende tijdlijn met de highlights van de bond.

Heftige botsingen

Tot tweemaal toe zou de CFO heftig botsen met de collega’s van de marktbonden. Bijvoorbeeld in 1996 vanwege de financiering van het regiowerk van het CNV. In de jaren tachtig leidde de tegenstelling tussen markt- en overheidsbonden opnieuw tot een mogelijk uittreden van de CFO. Toenmalig vicevoorzitter Loek Poell raakt in het interview alsnog geëmotioneerd als de naam valt van Dilo van Commenee, voorzitter van de CNV Hout-en Bouwbond in de jaren tachtig.
Aanleiding waren de 10-weken durende acties in 1983 tegen de verlaging van de ambtenarensalarissen met 3%. De FNV bleef één front maar voorzitter Simon Weidenaar (Industrie en Voedingsbond CNV) en Van Commenee konden hun mond niet houden. Weidenaar zei dat zijn leden de acties ‘spuugzat’ waren en Van Commenee sprak over ‘een burgeroorlog van ambtenaren tegen de rest van Nederland.’
Poel zegt nu: ‘We voelden ons in onze kuif gepikt, waren geschoffeerd door die uitlatingen. Het was ook niet collegiaal om ons als CFO de maat te nemen.’ Poel zegt ook dat de marktbonden er niets van snapten: ‘In de marktsector kreeg je toen sowieso de automatische prijscompensatie die gebaseerd was op de inflatie. Daar bovenop ging je onderhandelen voor nog enkele procenten. Maar de ambtenaren kregen die prijscompensatie niet. Sterker nog, ze werden gekort.’
CNV-voorzitter Harm van der Meulen moest de zaak zien te sussen maar het kwaad was al geschied. Poell: ‘Ze hadden toen echt niets met de overheidsbonden. Vonden ze irrelevant. Dan krijg je spelbederf. Let wel, dat zeiden ze dus tegen de grootste bond binnen het CNV.’

Regiowerk

Het conflict dat in 1995 en 1996 uitbrak tussen de CFO en de vakcentrale CNV over de invoering van het regiowerk nieuwe stijl was nog veel ingrijpender en deed het CNV op zijn grondvesten schudden. De bonden zouden zich voortaan concentreren op de belangen van de werknemer op de werkplek en de vakcentrale zou zich concentreren op plaatselijke activiteiten. De bestaande afdelingen van de diverse bonden waren daarmee van de baan.
In november 1995 bepaalde de Algemene Vergadering van de CFO dat de oprichting van de zogeheten Regionale Actie Centra (RAC’s) te kostbaar was (8,1 miljoen gulden per jaar) en de CFO eiste dat dit niet meer dan 6,9 miljoen zou kosten; het verschil van 1,2 miljoen gulden moest er komen door bezuinigingen binnen de vakcentrale, bijvoorbeeld door inkrimping van het werkapparaat.
Maar de andere bonden, inclusief de toenmalige CNV-voorzitter Anton Westerlaken, interpreteerden de bezuinigingsoperatie op een andere wijze. Opnieuw stond de CFO lijnrecht tegenover de marktbonden. In het interview wijst Poell op de relatief gunstige financiële positie van de marktbonden die immers konden rekenen op de omvangrijke werkgeversbijdragen van grote bedrijven terwijl de CFO elke gulden eerst omdraaide voordat die werd uitgegeven. ‘Als je rijk bent, hoef je niet na te denken over bezuinigingen,’ aldus Poell.

Nieuwe spanningen

Maar nieuwe spanningen doken op zoals de uitspraak van CNV-voorzitter Westerlaken in 1995 over ‘een andere invulling’ van de onregelmatigheidstoeslagen voor bepaalde werknemers. De frustraties groeiden en in de loop van 1996 werd de vraag gesteld: ‘Kunnen we niet beter uit het CNV stappen?’ Zonder één wanklank ging de Algemene Vergadering van 1996 daarmee akkoord en op 31 december 1997 zou de CFO daadwerkelijk de vakcentrale verlaten.
Na een driedaagse periode van afzondering en bezinning kwam Poell echter tot de conclusie dat ‘het niet verstandig en onverantwoord zou zijn om uit het CNV te treden. Ik heb dat besluit alleen genomen.’ Op 20 september ging het hoofdbestuur alsnog akkoord met een nieuw bezuinigingsvoorstel (1,2 miljoen gulden) dat structureel in de begroting verwerkt zou worden.
Schrijver Jan Spijk constateert met spijt dat niet alle stukken rond het uittreden van de CFO uit het CNV meer beschikbaar zijn. CNV-voorzitter Westerlaken drong er tijdens die septembervergadering op aan de stukken in de versnipperaar te gooien.

Variatie

Veel meer aspecten komen in Met Hart& Ziel aan de orde. Zoals de groeiende betekenis van de beroepsinhoud, de positie van de post-actieven, de juridische bijstand, de acties van het verplegend personeel De Witte Woede in 1989 en 1990, de emancipatie van de ambtenaar en de rol van de jongerengroep en de vrouwengroep Girl Power van de CFO.
Indrukwekkend is het dubbelinterview met Dick Wieringa (95) en Jannie Anneveld (72), de weduwen van twee voorzitters. Wabe Wieringa was voorzitter van de NCBO en CFO en Jan Anneveld van de CFO. De laatste stierf in 1998 abrupt op de leeftijd van slechts 54-jaar in het vliegtuig op weg naar de Antillen. Hij was nog maar vier maanden voorzitter van de bond.

Ruimte

De auteur Jan Spijk beantwoordt zelf de vraag die velen zich stellen als een man of vrouw gepokt en gemazeld in de vakbeweging, de geschiedenis van de bond vastlegt. Spijk zegt alle ruimte te hebben gekregen om het archief door te ploegen en op geen enkel te interviewen persoon rustte een taboe. “Ik kreeg zelfs gevoelige informatie te zien – decennia zuinig bewaard in de kluis op de kamer van de voorzitter – over mogelijk uitstappen van de CFO uit het CNV,” aldus Jan Spijk.
Kees van Kortenhof
Januari 2016
Het boek Met Hart & Ziel (210 pagina’s) kost normaal gesproken € 15,90 maar leden van CNV Connectief krijgen € 5 korting. Dit is inclusief verzendkosten en BTW. Ga daarvoor naar de webshop: https://www.mijnvakbond.nl/methartenziel