Walter de Geus

Walter de Geus is geboren op 9 oktober 1943 te Ede. Hij bezoekt eerst de lagere school en daarna de christelijke ULO. Hier merkt hij voor het eerst dat hij uit een ander milieu komt dan de andere leerlingen die uit zwaar protestants-christelijke kringen komen. In de derde klas van de ULO wordt Walter geopereerd aan een sterk uit de hand gelopen voorhoofdsholte ontsteking. Dit veroorzaakt ernstige vertraging tijdens de studie. Walter behaalt uiteindelijk zijn ULO diploma via avondstudie. In 1976 trouwt Walter met Hanny Lucieer, samen krijgen zij twee dochters. In 1961 gaat Walter bij Agfa te Arnhem werken, een bedrijf dat fotocamera's, filmpjes, en fotopapier produceert. In 1966 fuseert Agfa met Gevaert. Hij kiest voor een nieuwe vestiging van Agfa Geveart te Groningen.

Politiek actief
Een van zijn eerste activistische rollen is het organiseren van huurders- verenigingen in de stad Groningen. Als jonge kamerbewoner komt Walter eind jaren zestig in verzet tegen de willekeur van de huisjesmelkers in Groningen. Hij wordt lid van de PSP. Walter wil samen met anderen een sterkere oriëntatie van de PSP op de vakbeweging. De onvrede van velen binnen de PSP in 1974 leidt tot de "Oosterhesselenconferentie". De conclusie van deze conferentie is dat de deelnemers geen mogelijkheden meer zien in de PSP om daar hun ideeën uit te werken. Velen stappen over naar de Partij van de Arbeid. Walter komt in het afdelingsbestuur van de Groningse PvdA. Hij maakt zich ook in het gewest druk om industriële vestigingen in de Eemshaven. Tegen de trend in weet hij begrip te kweken tussen vakbeweging en partij.

Mercurius NVV
In 1970 wordt Walter lid van Mercurius NVV, naderhand Dienstenbond FNV nu FNV Bondgenoten. Van 1973 tot 1977 zit Walter namens Mercurius in het afdelingsbestuur van het NVV. In deze beginjaren was de aandacht binnen het NVV sterk gericht op de Industriebond NVV en het ontwikkelen van een visie op het bedrijvenwerk in deze bond.
Walter de Geus gaat in 1977 bij de BV Bakkers (bedrijfsvereniging voor het bakkersbedrijf) werken. De taak van een bedrijfsvereniging is op dat moment het uitvoeren van werknemersverzekeringen zoals; ziektewet, de AAW en de WAO. Ook de uitvoering van de bedrijfspensioenfondsen valt onder de bedrijfsvereniging. Het hoofdkantoor is te Groningen gevestigd.

Bedrijvenwerk en ondernemingsraad
In overleg met de districtbestuurders gaat Walter de Geus aan de slag als bedrijfscontactman. Hij zal tot het einde van de BV Bakkers (1994) deze positie bekleden. Door de autoritaire houding van de directeur in 1978/79 binnen het sterk hiërarchisch bedrijf schort de OR haar activiteiten op. In deze jaren is de directeur van een bedrijf nog voorzitter van de OR. In 1979 houdt de gehele OR op met haar activiteiten. In overleg met Hans Martens wordt nog geprobeerd de OR een nieuw leven in te blazen. De wet op de OR wordt in 1979 veranderd en de directeur is niet meer automatisch voorzitter. De activiteiten van de nieuwe OR in 1980 worden door de directie gefrustreerd. Er worden landelijk geen afspraken gemaakt om vakbondsfracties verkiesbaar te stellen voor de OR. Door slechte communicatie blijkt dat na de verkiezingen slechts één FNV lid in de incomplete OR te zitten.

Bedrijfsledengroep
De inmiddels opgerichte bedrijfsledengroep besluit om een steunfractie voor het enige FNV-lid op te starten. Door de chicanes van directeur Kruiswijk kan in het bedrijf niet vergaderd worden. Ook het gebruik van andere faciliteiten wordt niet toegestaan. Er wordt vergaderd op het bondskantoor. Ook is er een verbod op het verspreiden van bondsinformatie tijdens de kantooruren. In antwoord hierop gaat de bedrijfsledengroep 's morgens voor aanvang van het werk vanaf 7.00 uur informatie verspreiden voor de poort. Walter weet ook FNV leden van andere bonden te enthousiasmeren en bereid te vinden 's morgens om 7 uur informatiemateriaal voor de poort te verspreiden. Deze actie levert veel goodwill en leden op. In 1985 zijn er opnieuw verkiezingen in het bedrijf. Walter de Geus en drie andere FNV leden stellen zich kandidaat. Na de verkiezing zitten er vier FNV leden, twee van het CNV en twee ongeorganiseerden in de OR. Eén plaats blijft onbezet.

Eind 1985, begin 1986 wordt er een formele bedrijfsledengroep opgericht door de Dienstenbond FNV. Ook het CNV gaat hier toe over. Binnen de OR wordt mede om tactische redenen een CNV lid tot voorzitter benoemd en Walter tot vicevoorzitter. De prikbordenoorlog heeft ten gunste van de bonden gewerkt. Steeds meer personeelsleden raken betrokken en het ledental van de bonden stijgt behoorlijk.

OR BV Bakkers
De Henri Polak stichting in Epe wordt ingeschakeld, zij moet de OR scholen. Veel van het OR-werk in deze dagen moet nog uitgevonden worden. Walter; "het eerste wat we deden was de agenda opschonen van een hoop onzin. De kleur van de wc deur eruit, discussie over werkdruk, automatisering en fusies er in". Vanwege de hiërarchische verhoudingen binnen het bedrijf, met een autoritaire directie waar kritiek onmogelijk is, zijn er conflicten van velerlei aard. Veranderingen binnen het bedrijf vinden plaats in commandostijl. Onder deze omstandigheden moeten er twee grote veranderingen plaats vinden: automatisering en samengaan met andere bedrijfverenigingen.
Walter: "De directie had een technische vorm van automatisering van de gevalsbehandeling en de administratie bedacht. De vakmatige bezwaren van deze aanpak door de gebruikers (beoordelaars) werden genegeerd. In plaats van papierarm, wat de directie beoogde, puilden de vensterbanken uit van procedureformulieren, uitgespuugd door de automatiseringsartillerie".

Conflicten
Ondanks alle problemen binnen en buiten het bedrijf escaleert de situatie in de OR steeds verder. Het gaat vooral over het informatie- en adviesrecht. De OR dreigt met een proces bij de ondernemingskamer te Amsterdam. Maar voor dat dit gebeurt, zoekt de OR contact met het bestuur van de bedrijfsvereniging, dit zijn de werkgevers- en werknemersorganisaties. Walter: "we zochten bemiddeling, de problemen werden te groot en er moest zoveel gebeuren". Directeur Kruiswijk schrikt van het initiatief voor bemiddeling van onze kant. Er volgen twee bijeenkomsten "op de heide". Het wordt een zware bijeenkomst. Na een tegemoetkoming van de OR komen partijen bij elkaar. Er komen betere faciliteiten voor de OR.
Walter treedt, als vice-voorzitter van de OR toe tot het "maandagochtend" -overleg met de secretaris van de OR Wim van Veelen en de directeur personeelszaken. Het is de bedoeling is dat het werk en de communicatie tussen de OR en de directie verbeterd wordt. De OR komt eindelijk, na vijf zeer moeilijke jaren aan het werk toe waar zij voor dient. Intussen komt er een nieuw automatiseringsvoorstel van de directie. Kruiswijk weigert dit ter advisering voor te leggen aan de OR. Hieruit blijkt dat Kruiswijk niets geleerd heeft van de vorige conflicten. Dit maal stapt de OR wel naar de Ondernemingskamer te Amsterdam. Daar dient de zaak in december 1987.

Vertrek directeur
Al tijdens de zitting blijkt dat de directie dit proces gaat verliezen. Mr. Bart Poiesz is pleiter voor de OR, een en ander in overleg met de Henri Polak stichting, scholingsinstituut van het FNV. De Dienstenbond eist het vertrek van de directeur. De druk op hem, ook van de kant van het eigen bestuur, wordt te groot en Kruiswijk vertrekt. Met hem een aantal hoofden van dienst. Tijdelijk komt Kaspers van de BV Tabak als directeur in functie. Hij wordt per 1 januari 1989 opgevolgd door Smit die bij de inmiddels gefuseerde BV Agrarisch Sociaal Fonds (ASF) vandaan komt. Smit was op de hoogte van de geschiedenis van BV Bakkers en had een sociaal hart. Ondanks zijn vorige werkgever en door zijn banden met de Voedingsbond voerde hij een eigen koers.

Reorganisaties
In een gesprek met André Steyaart, onderhandelaar bij de bedrijfsverenigingen namens de Dienstenbond FNV krijgt Walter in 1985 de volgende informatie:
1. De BV Bakkers is te klein waardoor de kosten per cliënt relatief per geval te hoog zijn.
2. Indien de sector zelf de problemen, dit wil zeggen de fusie tussen de kleine bedrijfsverenigingen niet oplost zal de politiek ingrijpen.
De bedrijfsverenigingen waar we hier mee te maken hebben zijn kleine spelers in het veld. Ook de Bedrijfsvereniging (BV) Bakkers is te klein om de ontwikkelingen in de toekomst alleen aan te kunnen. Door mechanisatie, robotisering van de arbeid in de industrie en marktveranderingen neemt het aantal werknemers en dus verzekerden, in deze sectoren af. De voortdurende wetswijzigingen en aanpassingen zorgen er mede voor dat de uitvoeringskosten stijgen. Dat is naderhand weer een argument voor de overheid om fusies door te zetten.

Percentage van de betreffende bedrijfsverenigingen van de totale markt in 1985:

BV Bakkers 1,1 %

Bedrijfsvereniging Tabak 0,45 %

Bedrijfsvereniging Slagers 1,0 %

Bedrijfsvereniging A.S.F. (agrarisch) 1,7 %

Om te voorkomen dat het personeel van deze bedrijfsverenigingen tegen elkaar uitgespeeld worden zoekt de OR van BV Bakkers contact met de andere ondernemingsraden en de personeelsvertegenwoordigingen.

Fusies
Een fusie tussen Tabak en ASF speelde al in 1986 en zal in 1988 beklonken worden. De besturen van deze bedrijfsverenigingen worden gevormd door werkgevers en werknemers, in dit geval o.a. door de Voedingsbond FNV, die de grootste bond is in de voedings- en genotmiddelen industrie. Dat maakt het voor o.a. de Dienstenbond FNV als vertegenwoordiger van de werknemers bij BV Bakker lastig om te onderhandelen. De belangen zijn verschillend en de ideeën soms niet helemaal te verenigen. Walter; "Wij zagen op dat moment het belang van een fusie van de vier kleine bedrijfsverenigingen in. Wij wilden over de inrichting daarvan natuurlijk onze invloed uitoefenen in het belang van de betrokken werknemers".

Regionalisering
Voor verdere fusies was nog geen structuur bedacht. Het idee om vanuit één loket zowel werk als een uitkering te kunnen aanbieden stond nog in de kinderschoenen. Pas in de loop van de jaren werd duidelijk wat de politiek wenste, namelijk de beslissing over de uitkering en de gevalsbehandeling zo dicht mogelijk bij de cliënt te brengen. Dit zou inhouden dat er in minimaal 28 regio's een kantoor van de bedrijfsvereniging zouden moeten komen. Dan blijkt dat niet alleen de kleintjes moesten reorganiseren maar de hele sector. De Voedingsbond wilde graag de vier bedrijfsverenigingen laten fuseren om een groter geheel te krijgen en haar invloed daarop behouden. Walter: "Wij, de OR en het vakbondskader wilden samengaan met de Detam om in de toekomst de problemen aan te kunnen gaan en een sterk blok te kunnen vormen voor de overgang naar welke structuur dan ook. Ook na een fusie waren wij kleintjes niet in staat om in 28 regiokantoren te opereren. Daarom kwamen wij bij de Detam, de bedrijfsvereniging voor het winkelpersoneel uit. De overeenkomsten en het type werknemers is groter, dus ook het draagvlak. Het zou ook veel verhuizingen voorkomen, alleen BV Bakkers zat in Groningen, de rest zat in het Westen". Bij het bestuur (werkgevers en werknemers voedingssector) van BV Bakkers bestond weerstand tegen het idee om samen te gaan met de Detam. Het perspectief van één bedrijfsvereniging waar o.a.de Voedingsbond het voor het zeggen had was dan vervlogen.

Eén loket Qua visie groeiden de bedrijfsverenigingen en de ondernemingsraden van de andere toekomstige partners steeds verder uit elkaar. Zij stonden op het standpunt dat als BV Bakkers vijf of zes districtskantoren oprichtten, dit een combinatie zou opleveren waar zij mee aan de slag konden. Dat er 250 arbeidsplaatsen in Groningen zouden komen te vervallen was dan sneu voor de Noorderlingen, maar ja. Walter; " We waren er van overtuigd dat de klappen niet alleen bij ons zouden vallen. De trend was steeds meer de één- loket gedachte voor het aanvragen van een uitkering en het zoeken/bemiddelen naar werk. We hebben toen een plan gemaakt met een eindmodel dat uitkwam op de één- loket gedachte, inclusief een gefaseerde overgang naar die situatie. De uitvoering van de sociale verzekeringen konden op een goede manier plaatsvinden en de verspreiding van het personeel beperkt blijven. Dat plan is aan de bonden, de Tweede Kamer en aan het ministerie van Sociale Zaken verstuurd". In het Noorden speelde mee dat de spreiding van de PTT naar Groningen ook mislukt was. De hoofddirectie bleef feitelijk Den Haag zitten. Hierdoor werd een eventuele vestiging van Bedrijfsverenigingen in de toekomst te Groningen onzeker.. De Haagse politiek gaf hierin het verkeerde signaal af. Er stonden nu 250 tot 300 hoogwaardige banen op het spel. In een gesprek met burgemeester Harm Buiter van Groningen en PvdA gedeputeerde Roel Vos kwam dit aan de orde.

Posities veranderen
Waren de bedrijfsledengroepen en de OR eerst vóór de fusie met de drie anderen, langzaam veranderde dat in het tegenovergestelde. Hieruit blijkt dat het personeel behoorlijk assertief geworden is en de angstige, passieve houding tot het verleden behoort. Rond 1990 komen er indicaties dat directeur Smit afgezet dreigt te worden door het bestuur van de BV Bakkers. Smit is niet ongevoelig voor de argumenten van het personeel. Dat is niet conform het beleid van het bestuur. Dit leidt tot een bedrijfsbezetting van drie dagen. Het personeel voorziet geheel onder te gaan in fusies in een zeer ongewisse structuur. Men ziet het als een directe bedreiging van de werkgelegenheid! Zij worden gesteund door de Dienstenbonden FNV en CNV. Het resultaat is dat Smit kan blijven en er wordt door het bestuur een werkgelegenheidsgarantie afgegeven. Toch wordt er steeds weer gepeuterd aan de gegeven werkgelegenheidsgaranties. In 1992 is het landelijk FNV bestuur onder voorzitterschap van Johan Stekelenburg op werkbezoek te Groningen. OR en BLG- en besluiten om het FNV-bestuur in het stadhuis op te zoeken. Met het FNV en het Gemeentebestuur wordt de hachelijke situatie besproken. Het grootste deel van het personeel is in demonstratieve optocht meegekomen en staat buiten op de stadhuistrappen te wachten.

Einde BV Bakkers
In 1992 stelt staatssecretaris Elske ter Veld van de PvdA; "kritisch te zijn over de uitvoeringskosten van de BV Bakkers. Het bestuur moet in beweging komen". Zij zegt dit in een overleg met het bestuur. In 1994 eist ze dat het bestuur van de BV de administratie overdraagt. Het bestuur besluit tot overdracht van het geheel aan het GAK. Het was een meerderheidsbesluit van 5 - 3. Een van de bondsleden had zich blijkbaar even vergist of zich door de werkgevers laten ompraten. Per 1 november 1994 bestaat de BV Bakkers niet meer. Op initiatief van de OR en BLG- en besluit het personeel van BV Bakkers zich collectief in te laten schrijven als werkzoekende bij de dependance van het Gewestelijk Arbeidsbureau aan het Zuiderdiep te Groningen. Het leidt tot grote stukken in de regionale pers. Ook Walter moet een nieuwe keus maken.

Sociaal plan
Er is een sterke positie door de OR en de Bedrijfsleden Groepen opgebouwd om, samen met de bonden een goed sociaal plan voor het personeel binnen te halen. Dit was zonder het actieve bondswerk binnen het bedrijf nooit gelukt. Onderdelen van het sociaal plan zijn o.a. een goede wachtgeldregeling en het inschakelen van een bureau om banen te zoeken voor de mensen die niet naar het GAK of gelijkwaardige instellingen door kunnen stromen.

Van GAK naar UWV Hoe dicht bij de waarheid de visie in het plan van Walter en al zijn makkers in de BLG en de OR lag, blijkt uit het volgende: met uitzondering van de BV Bakkers, gaan de zelf administrerende bedrijfsverenigingen, zoals de Detam, de BV Gezondheid en ook het GUO (de fusie van ASF/Tabak met de Slagers en de buitendienst van de BV Bakkers),steeds kortere samenwerkingsverbanden aan. Daarna gaan deze samenwerkingsverbanden en het GAK over in het UWV zoals wij dat nu kennen. Het blijkt dat door de tegengestelde competenties van de onderlinge FNV bonden er een hoop mis gaat. Daar kon zelfs Johan Stekelenburg als voorzitter van het FNV niets aan doen. Het meest wrange is nog dat binnen een paar jaar zowel de Dienstenbond FNV, de Vervoersbond FNV en de Voedingsbond FNV samen met de Industriebond FNV en anderen de nieuwe FNV bond Bondgenoten gaat vormen. Aan een inhoudelijke discussie van meer dan een eeuw over een (haast) ongedeelde vakbeweging komt een einde. Niet de inhoudelijke discussie zal de doorslag geven maar het gebrek aan leden en dus geld.

Beoordeling bedrijvenwerk Samen met vele anderen is Walter in staat om het werk van de Bedrijfsledengtoep te initiëren en vorm te geven. Dit kan mede plaats vinden door de praktische en politieke ervaring die hij in de loop der jaren, samen met Ton Ribbels en vele anderen heeft opgebouwd. Het werkt als een goed collectief. De bedrijfsbelangen en de belangen van de werknemers komen in de vernieuwde OR van 1985 beter tot uiting. Dit kon mede plaatsvinden in de tijdsgeest en de daardoor veranderde opvattingen in het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw. Ondanks een moeizaam begin in de eigen bond, heeft Walter samen met anderen het bedrijvenwerk doorgezet. In een tijd vol veranderingen met moeilijke arbeidsverhoudingen en grote veranderingen op het gebied van automatisering en samengaan met ander bedrijfsverenigingen zien we een redelijk zelfstandig ontwikkelde OR opereren. Het werk wordt niet alleen bemoeilijkt door de werkgever of de politiek met veranderende eisen. Ook de rol en positie van de eigen bonden als werkgever aan de ene kant en belangenbehartiger aan de andere kant, compliceert het werk. De gebeurtenissen binnen BV Bakkers tijdens deze periode zijn een goed voorbeeld van kaderwerk binnen het bedrijf waar haast alles nog moest worden uitgevonden en getoetst aan de praktijk. Dat BV Bakkers uiteindelijk moest stoppen, heeft niet aan de kunde en inzet van Walter en zijn collega's gelegen.

Muziek
Na 1994 heeft Walter, samen met zijn vrouw Hannie, zijn liefde voor muziek gevolgd. Met alle nadruk op de Opera. Zij hebben de operazaak Cadena Lirica in de Folkingestraat te Groningen geopend op 24 februari 1996. Met enthousiasme voor het vak verkochten zij cd's aan de operaliefhebbers. Door het inzakken van de cd-markt hebben zij hun winkel gesloten op 12 april 2007. De zaak gaat verder als internet webwinkel. De liefde voor de muziek en met name de opera is gebleven.

juni '08 Jan Rootlieb
maart 2008