Jan van Dok

Mindert Aardema vertelt: "Het arbeidersmolentje liep goed. Helaas, de politiek begon zich er mee te bemoeien. De firma Zwaan had een groot zadenbedrijf gevestigd. Bij dit bedrijf kwam een J. v. Dok, afkomstig uit Enkhuizen. Hij was vroeger ouderling in de gereformeerde kerk in Enkhuizen geweest. Hij heeft daar socialisten gekweekt." Aardema, zo blijkt uit voorgaand citaat, is een christelijk arbeider en niet erg gediend van die 'rooien'.

Jan van Dok is geboren in 1865 in een landarbeidersgezin in Enkhuizen. Aanvankelijk werkt hij ook in de landbouw, maar wordt later zaadteler en bedrijfsleider bij de Firma Zwaan. Hij combineert dat werk met een klein eigen bedrijf. Van Dok is vanaf de oprichting in 1894 secretaris, later voorzitter van de landarbeidersvereniging Broedertrouw te Enkhuizen. In 1897 richt deze vereniging, samen de met de zusterorganisatie uit St. Jacobiparochie, de Nederlandse Bond van Landarbeiders op. In 1900 wordt Van Dok landelijk secretaris hetgeen hij tot 1909 blijft, daarna is hij nog twee jaar commissaris in het hoofdbestuur. Al die jaren verzorgt hij de redactie van de berichtgeving aan de leden in de arbeidersbladen De Klok en De Arbeider en van tijd tot tijd in het nogal wisselvallig uitkomende eigen blad De Landman.

Tussen 1900 en 1910 is Van Dok zeer actief voor de bond, die organisatorisch vrijwel geheel op hem steunt. De Landarbeidersbond is lid van het NAS en Van Dok is in het NAS de vertegenwoordiger van de bond. In 1909 sluit hij zich, net als zovele uit de 'Oude Beweging' aan bij de Socialistenbond. In 1911 verhuist Van Dok met zijn gezin naar Odoornerveen in Drente, waar hij bedrijfsleider wordt van het bedrijf dat de Firma Zwaan daar heeft geopend. Als Zwaan het bedrijf van de hand wil doen, wenst hij in Drente te blijven en neemt het bedrijf over. In 1912 maakt hij de 'overstap' naar de SDAP. Van Dok noemt in 1918: "de anarchie een mooi en hoog beginsel, maar één waarin de praktijk niets kon aanvangen." Van 1915 tot 1925 zit hij voor de SDAP in de gemeenteraad van Odoorn waarvan de laatste anderhalf jaar als wethouder. In 1919 doet Van Dok ook zijn intrede namens de SDAP in de Provinciale Staten van Drente. Hij blijft Statenlid tot 1926. In dat jaar vertrekt het gezin Van Dok uit Drente en keert terug naar Enkhuizen. Ook daar is hij nog vele jaren politiek actief.